- Het dijkdorp Oud-Empel (nu behorend tot het Bossche stadsdeel Maaspoort) en het nabijgelegen Bossche stadsdeel Empel zijn van elkaar gescheiden door de E25. Oud-Empel heette tot aan de (nagenoeg) verwoesting ervan door de beschietingen in de Tweede Wereldoorlog Empel. Na 1945 werd ruim een kilometer naar het zuidoosten een geheel nieuw dorp Empel opgebouwd; wat overgebleven was van het vroegere Empel heette voortaan Oud-Empel. Beide locaties zijn bij de cultus betrokken: de Mariakapel in Oud-Empel en de Landelinuskerk in [nieuw] Empel. Om verwarring te voorkomen wordt de bedevaart hier algemeen gelokaliseerd met Empel.
- De geschiedschrijving plaatst de vondst van een beeltenis van O.L. Vrouw in 1585, dicht bij de voormalige Landelinuskerk in Oud-Empel. In de huidige neoromaanse Landelinuskerk (ontwerp N.H. Pontzen) in (nieuw) Empel, in 1950 in gebruik genomen, fungeert de voormalige doopkapel thans als O.L. Vrouw van Empelkapel of, ook wel Spaanse kapel genoemd. Hierin staan beide cultusobjecten (Mariabeeld en Mariareliëf). Tegen de linkermuur van de kapel hangt een triptiek van de gebroeders Mandos waarop het wonderverhaal wordt uitgebeeld. 
- Bij de inzegening van de nieuwe Landelinuskerk in december 1949 werden tevens drie klokken gezegend; een daarvan draagt de naam 'Maria Immaculata' (de andere twee zijn naar Landelinus en Johannes de Doper genoemd).
- Op 8 december 2000 is op de Empelse dijk in Oud-Empel een nieuwe kapel (ontwerp: Nico van Engelen) van O.L. Vrouw van Empel gebouwd, waarin 'El Milagro de Empel' (het wonder van Empel) kan worden herdacht. De bouw ervan is grotendeels bekostigd door Waterschap de Maaskant na de dijkverzwaring die volgde op de bijna-overstroming van de Maas in 1995. De kapel staat op de plaats waar tot de vernietiging in 1944 de kerk van Empel stond en dus ook nabij de plek waar in 1585 de Spaanse soldaten vast kwamen te zitten. Door Spanjaarden wordt deze kapel ook wel de 'hermita' genoemd
- Van Empel wordt ook wel gezegd dat het ligt aan de Camino Español (of er zelfs het eindpunt van is). Die camino was de militaire aanvoerroute van Spanje naar de Nederlanden ten tijde van de Tachtigjarige Oorlog. Daarmee krijgt Empel extra betekenis in de militaire reflectie over en herdenking van het Spaanse leger in relatie tot het Habsburgse wereldrijk.
- Een schilderij in het gemeentehuis in Empel (het hing vroeger in het Bossche seminarie) is lang gemeend een voorstelling van het wonderverhaal te geven; het geeft echter de door de Spanjaarden gewonnen slag in 1638 bij het fort Kallo bij Antwerpen weer. 
- In 2025 is er een 'Wonderljk Empel'-voettocht uitgezet tussen Empel en Oud-Empel, die onder meer de parochiekerk, de Mariakapel en de locatie van de voormalige Romeinse (bedevaart-)tempel aandoet.
- Empel was tot 2011 een zelfstandige parochie, sindsdien maakt het onderdeel uit van de Bossche fusieparochie van de Heilige Maria.
- In de parochiekerk is in 2020 een museumpje (voordien Mariakapel) ondergebracht dat informeert over 1585 en met alle (geschonken) objecten van de sinds 2007 bestaande bedevaart; het is alleen op afspraak te bezoeken. In deze ruimte hangt ook een reeks van 12 kleurige schilderijen die de pater kapucijn Philippus Philippus vervaardigde van de geschiedenis van Empel, een daarvan toont de vondst van het schilderij.  
- In Brussel werd in 1594 bij het dominicanenklooster aldaar een kapel gesticht ter ere van de H. Rozenkrans, met een speciale verering van O.L. Vrouw van Empel. Omstreeks 1800 werd het kloostercomplex gesloopt om plaats te maken voor een groot theater. Alleen de kapel bleef gespaard maar is na ca. 1850 hetzelfde lot ondergaan.  (Martelarenplein, thans zetel van de Vlaamse regering).

1. De triptiek in de Landelinuskerk is in 1950 geschilderd door de Tilburgse broers Frans en Kees Mandos (hoogte 1.20 m, breedte middenpaneel ca. 1 m, zijpanelen elk ca. 0,5 m). Onderaan staat geschreven 'Maria Immaculata'. Het middenpaneel toont Maria, staande op een maansikkel, de armen voor de borst gekruist. Het linkerpaneel toont de kerk en de Spaanse soldaten op een eilandje; als een beeldverhaal wordt de vondst verteld van het schilderij, dat in de kerk werd gebracht en tussen de vendels zou zijn geplaatst. Het rechterpaneel toont de redding: de soldaten ontkomen met bootjes en nemen het schilderij mee naar huis. Deze afbeelding gold voor de eerste Spaanse pelgrims blijkbaar als een soort prototype. In het museumpje hangen twee replica's van schilderijen die  de Spaanse schilder Augusto Ferrer Dalmau in 2015 van het wonder vervaardigde voor de Academia de Infantería in Toledo. Daarop is te zien hoe de soldaten een schilderij van Maria ontdekken en meevoeren dat, tot en met de gelaatstrekken van Maria, precies overeenkomt met het middenpaneel van het triptiek van de gebroeders Mandos (een tijdlang schijnt in plaats van de triptiek een ander Mariaschilderij in de Mariakapel te hebben gehangen; de verblijfplaats is momenteel onbekend).
2. Het walnotenhouten Mariareliëf is op 25 juli 2017 aan de kerk geschonken door Spaanse militairen. Het is gemaakt door generaal Manuel Romero Carril en fungeert tijdens de bedevaart als tijdelijk - verplaatsbaar - cultusobject in of bij de Mariakapel in Oud-Empel.
3. Sinds februari 2022 staat een Mariabeeld als permanent cultusobject in de Spaanse kapel van de Landelinuskerk ter verering. Het is een beeldhouwwerk van Fernando Montero de Espinosa dat op 7 december 2021 werd ingezegend in Pontevedra. Kort daarna werd het door het regiment Zamora 'El Fiel', dat in 1585 vastzat op de dijk, geschonken aan Empel.
4. Het verhaal gaat dat de afbeelding van Maria zoals die is ingetekend op 17e-eeuwse prenten overeenkomt met het in 1585 opgegraven schilderij. Waar dit thans wordt bewaard is niet bekend; misschien is het naar Spanje gebracht, misschien naar Brussel (zie onder verering), misschien is het voorgoed verloren gegaan. Wellicht is de onder 1 genoemde schilder Ferrer Dalmau ervan uitgegaan dat de Maria in het triptiek van Mandos was vervaardigd naar voorbeeld van het origineel. 

Het wonder van Empel
- In november 1585, ten tijde van de Tachtigjarige Oorlog, waren er voedseltekorten in Brabant, die deels waren veroorzaakt doordat de Staatse troepen toevoerwegen over land en rivier hadden afgesloten om de opmars van de Spanjaarden tegen te houden. Om de route weer vrij te maken bezetten zo'n 4000 à 5000 Spaanse veteranen, onder leiding van veldheer Francisco Arias de Bobadilla, vanuit Ravenstein de tussen Maas en Waal gelegen Bommelerwaard. De plattelandsbevolking was gevlucht en had slechts weinig voedselvoorraden achtergelaten. De Staatsen, onder leiding van Filips graaf van Hohenlohe, gingen in de tegenaanval. Met een hele vloot voeren zij vanuit Dordrecht de Maas op en staken op een aantal plaatsen de dijken door. De Spanjaarden moesten zich terugtrekken uit de Bommelerwaard. Nadat zij de Maas weer waren overgestoken kwamen zij echter vast te zitten op de dijk bij Empel omdat het gebied met de route naar 's-Hertogenbosch eveneens onder water was gezet en door Staatse boten (platschuiten) werd gecontroleerd. De Spaanse troepen zaten in de val. Bij het graven en opwerpen van een borstwering bij de Empelse kerk stuitte een soldaat op een Maria-afbeelding, volgens de meeste getuigenissen een schilderij. Wat verbaasde was dat de afbeelding geheel ongeschonden uit de grond werd gehaald, zo fris van kleur alsof het net van de kunstenaar kwam, kortom een 'hemels' schilderij. Volgens een prozaïsche verhaalsversie van Rombaut (1777) was het schilderij kort tevoren door de ketters begraven, maar de soldaten beschouwden de vondst hoe dan ook als een goddelijk teken. Temeer omdat het inmiddels de vooravond van het feest van O.L. Vrouw Ontvangenis was, werd de beeltenis processiegewijs naar de kerk gebracht en daar geplaatst bij de standaard met vaandels van de verschillende regimenten. Vurig smeekten de soldaten Maria om haar voorspraak om aan de benarde situatie te ontkomen.  
- Op 8 december hield de Illustere Lieve Vrouwe Broederschap in het toen Spaansgezinde 's-Hertogenbosch een processie om Gods hulp af te smeken ter ontzetting van de soldaten. Die hulp kwam in de vorm van strenge vorst. Hohenlohe vreesde dat de Staatse schepen zouden vastvriezen en en op hun beurt belegerd zouden worden als eilandjes in het ijs en blies de aftocht. Snel daarna zette de dooi weer in en waren de Bosschenaren en Spaanse hulptroepen in de gelegenheid om met bootjes de 'halfdode' (volgens Bor) soldaten van leeftocht te voorzien en naar 's-Hertogenbosch te vervoeren. De verliezen waren groot, maar dankzij Maria waren de soldaten behoed voor een totale nederlaag en - erger nog - voor een roemloze overgave. Daarom werd een week later, 15 december 1585, door de broederschap in Den Bosch een tweede processie gehouden, nu om Maria te danken voor haar bijstand waardoor de geloofsafvallige (protestantse) Staatsen het hazenpad moesten kiezen.
- Deze redding maakte een diepe indruk op de Spaanse militairen. Bobadilla stichtte daarop voor hen een 'Broederschap van de soldaten van Maria', met O.L. Vrouw Ontvangenis als patrones, een voorbeeld dat later werd gevolgd door andere Spaanse garnizoenen. Met de verspreiding van de broederschap werd ook de naam van Empel heel bekend in Spanje (Coppens). 

Brussel en Spanje
- Niet duidelijk is wat er na de vondst ervan met het schilderij is gebeurd. Mogelijk is het overgebracht naar de dominicanenkerk in Brussel, destijds een belangrijke bidplaats voor de in de Zuidelijke Nederlanden gevestigde Spanjaarden (soldafen, bestuurders, handelslieden etc., en hun gezinnen). Na 1585 nam het bezoek aan het Maria-altaar in die kerk dermate toe, dat de refter van het naastliggende klooster omgebouwd moest wordsen tot kapel van O.L. Vrouw van de Rozenkrans. Deze kapel werd speciaal gesticht uit dankbaarheid vanwege de miraculeuze redding en was dus in feite een votiefkapel. De kapel was al snel het startpunt van vele stadsprocessies en verwierf tal van kostbare geschenken van bezoekers uit binnen- en buitenland. In 1695 werd ze bijna helemaal vernield door Franse beschietingen, maar in 1700 was ze alweer herbouwd, mooier dan tevoren en dat grotendeels dankzij de riante financiële bijdrage van Spaanse soldaten. Tot het nieuwe interieur hoorde onder meer een reeks van vier schilderijen van het wonder van Empel van Jan van Orley († 1735). Ofschoon ook de herbouwde kapel was gewijd aan O.L. Vrouw van de Rozenkrans, bleef de herinnering aan Empel in Brussel bewaard, niet alleen in de Spaanse periode maar ook in de Oostenrijkse periode daaropvolgend. Zo liet de landvoogdes van de Zuidelijke Nederlanden, aartshertogin Maria-Elisabeth van Oostenrijk (1725-1741), in 1732 boven de hoofdingang van de kapel een plaquette aanbrengen waarop nadrukkelijk de bevrijding van 'Bommel', Bommelianam liberationem, en de dankbaarheid van de Spaanse soldaten worden genoemd als oorsprong van deze 'heilige basiliek'. Rond 1800,  onder Franse heerschappij, is het hele kloostercomplex, de kapel enkele decennia later, gesloopt met verkoop van de inboedel. 
- In de 17e, 18e en 19e eeuw nam binnen de R.K. Kerk, vooral in Spanje, de devotie tot Maria Onbevlekt Ontvangen gestaag toe. In 1659 zwoeren de Staten van Brabant dat zij de leer van de Onbevlekte Ontvangenis zouden verdedigen. In 1761 benoemde de Spaanse koning Carlos III Maria Onbevlekt Ontvangen tot beschermvrouw van heel Spanje. Op 8 december 1854 proclameerde paus Pius IX de Onbevlekte Ontvangenis, voordien een titel die voor discussie zorgde onder kerkgeleerden, tot dogma, dat wil zeggen dat het onomstotelijk vaststaat dat Maria bij haar conceptie in de moederschoot, negen maanden voor haar geboorte (resp. 8 december en 8 september), zonder smet van de erfzonde was. Op 12 november 1892 bepaalde koningin-regentes van Spanje, Maria Christina van Habsburg, dat Maria Onbevlekt Ontvangen voortaan patrones zou zijn van de Spaanse infanterie (tot dan toe was dat Jacob de Meerdere, deze bleef patroon van de cavalerie). Daarom vieren Spaanse infanteristen hun jaarfeest op of nabij het feest van Maria Onbevlekt Ontvangen op 8 december, waarbij nog altijd naar de miraculeuze redding in Empel wordt verwezen.

Het ontstaan van de bedevaart in 2007
- In het collectieve Spaans-militaire geheugen bleef de herinnering aan het wonder weliswaar bestaan, maar men kende niet meer de precieze locatie van het gebeuren. Zoals de door de aartshertogin geschonken plaquette in de Rozenkranskapel al laat zien, ging men er van uit dat alles zich noordelijker, bij Zaltbommel, had afgespeeld. Aan deze voorstelling kwam in juni 2006 een eind toen een Spaanse luitenant-kolonel, Fernando Moreno, op zijn motor in de regio op zoek ging naar verwijzingen naar het gebeuren van ruim vier eeuwen her, en uiteindelijk bij de Mariakapel van Oud-Empel belandde. Toen hij bemerkte dat er naast de kapel ooit een laatmiddeleeuwse kerk had gestaan waaraan de titel Maria Immaculata was verbonden, viel alles voor hem op zijn plaats. Hij berichtte zijn leidinggevende, generaal César Muro: 'Mi general, Empel existe', 'Mijn generaal, Empel bestaat echt'. Daarop werd vanuit Spanje een bericht naar de parochie gestuurd of dat inderdaad klopte en of men dan op bezoek kon komen. Muro raakte direct, 'door God', zo leeft het idee in Empel, dermate geïnspireerd dat hij een bedevaart begon voor te bereiden. Al in de zomer van 2007 arriveerde onder leiding van diezelfde Muro een grote groepsbedevaart uit Spanje. Het vormde het begin van de 'herontdekking' van de plek waar hun reddingswonder ooit zou zijn geschied.
- Empel kent sinds dat jaar een geregelde gang van vooral Spaanse bedevaartgangers. In de eerste plaats militairen en veteranen uit Spanje en van NATO-bases in Europa. Ook de Spaanstalige Blauwe Zusters (Servidoras del Señor y de la Virgen de Matará of SSVM) bezoeken de plek. De georganiseerde groepsbedevaart vond de eerste vier jaar plaats in juli, in volgende jaren op de eerste of tweede zondag vóór 8 december, en geschiedt in recente jaren op een zaterdag tussen 25 november en 1 december (m.u.v. 2017 en 2021). De Spaanse bedevaartgangers, die de laatste jaren veelal met het vliegtuig komen, gaan in processie van de kerk naar de kapel onder medeneming van het houten Mariareliëf uit de parochiekerk. Van de kapel gaat het weer terug naar de kerk waar om 12:00 uur een mis wordt gevierd. Daarbij is  doorgaans een Spaans koor aanwezig is, El Coro de Empel, alsmede vertegenwoordigers van de Bossche Mariabroederschap en leden van het Bossche schuttersgilde De Oude Schuts. Na afloop hebben de Spaanse bezoekers voldoende tijd om zich te richten op viering van het feest van Maria Onbevlekt Ontvangen op 8 december in eigen land. 
- De eerste bedevaart, op 7 juli 2007, trok meteen al 500 deelnemers, van wie 350 militairen die met tien bussen naar het dorp zijn gekomen. Na de bedevaart wilden de pelgrims gezamenlijk de maaltijd delen, maar er was niets geregeld. Als bij wonder meldde zich de Spaanstalige uitbater van het Wapen van Rosmalen, waar door gelukkige omstandigheden voldoende ruimte en proviand was voor zo'n grote groep. Die dag werd ook het feest van de Zoete Lieve Moeder van Den Bosch gevierd. Toen generaal Muro hier later aan herinnerd werd, gaf hij te kennen dat deze datum gewoon goed uitkwam als onderdeel van een studiereis van de pas afgestudeerde militairen. Wel maakte Den Bosch, ooit het toevluchtsoord van de veteranen, deel uit van deze reis, evenals Breda dat, wellicht meer dan Empel, een belangrijke plaats inneemt in de Spaanse krijgs- en cultuurgeschiedenis. 
- Pastoor Marc van Rossem (2002-2014) was een belangrijke stimulator van de bedevaart. Met zijn studie bedrijfskunde zette hij het wonder 'in de markt': bood wijnflessen met een 'wonderetiket' te koop aan en gaf in 2008 een door hem vertaald Spaans boek over het Wonder van Empel uit. Hij legde ook een 'archiefje' over de nieuwe devotie aan.  
- Na de eerste groepsbedevaart in 2007 liep het aantal pelgrims aanvankelijk fors terug om langzaam weer aan te groeien: van 15 pelgrims in 2008, 20 in 2009, 30 in 2010, 50 in 2011, tot 300 in 2023, 330 in 2024 en 350 in 2025. In 2020 kon de bedevaart niet doorgaan vanwege corona, maar de animo verzwakte geenszins. Een bijzonder jaar was 2017; ook toen ging de bedevaart in december niet door maar arriveerden er op 25 juli wel ca. een vijftigl Spanjaarden in Empel die mededen aan een reenactment van het voormalig krijgsgebeuren. Verschillende bestuurlijke en militaire hoogwaardigheidsbekleders, onder hen generaal César Muro, hebben de bedevaart gedaan. Menigmaal bezoeken in juli Spaanse militairen de kapel om een succesvolle Vierdaagse in Nijmegen af te smeken.
- Ook door het jaar heen worden kerk en de kapel aangedaan, zoals op 16 mei 2026 leden van een ridderorde uit Valencia, de Orden de Caballeros de La Capa Española. 
- Sinds december 2007 reizen leden van het kerkbestuur van Empel naar Toledo om daar het feest van 8 december mee te vieren en de eervolle vermelding van Empel te kunnen aanhoren.
- Verschillende schilderijen of andere (militaire) objecten voor de Lieve Vrouw zijn in de tussentijd geschonken. De stukken komen over het algemeen in het 'wondermuseum', een zijkapel van de Landelinuskerk, terecht. Onder de geschenken is ook een standaard met vaandels van de verschillende regimenten, zoals die in 1585 in de kerk aan de Maasdijk aanwezig waren. 
- In de kapel in de parochiekerk ligt bij het beeld een intentieboek waarin met name Spaanse bezoekers hun intenties inschrijven.
- Sinds 2025 bestaat de Stichting Het Wonder van Empel die zich met de kapel en de verering bezighoudt.
- In Spanje is 8 december een nationale feestdag en daarbij wordt geregeld aan de redding in Empel gerefereerd. Dat laatste gebeurt in het bijzonder in de militaire academie in Toledo. Een dag eerder, op 7 december, houden in Madrid tanksoldaten een eigen processie met aandacht voor O.L. Vrouw van Empel. Ook in Zaragoza en in de 'General Morillokazerne' in Pontevedra wordt bij de viering van de Inmaculada Concepción naar Empel verwezen. Deze kazerne is nog altijd de basis van het Zamora-legioen dat in 1580 werd opgericht en in 1585 op de Maasdijk vast kwam te zitten.
- O.L. Vrouw van Empel bewerkstelligt nog meer wonderen, zo stelt de website van de desbetreffende stichting. Door het bidden van een noveen tot Maria van Empel kreeg de parochie 'op wonderbaarlijke wijze' in 2014 een nieuwe pastor, Piet de Jong. Hij is pas op latere leeftijd, na het overlijden van zijn vrouw, tot prIester gewijd en steunt de bedevaart ten volle.

Een opmerkelijke casus
- Dat een gebeurtenis uit 1585, ver weg van Spanje, zo'n belangrijke plaats in de militaire herdenkingscultuur heeft gekregen, kan in eerste instantie verbazing wekken. Het betreft immers niet een grootse veldslag waar een eervolle overwinning werd behaald, maar, integendeel, een ternauwernood gelukte aftocht. In militair-strategisch opzicht viel er voor de Spaansgezinden niets heroïsch te vieren. In de geschiedenis kreeg Maria wel vaker een bepalende rol toebedeeld in conflicten (zoals tegen de Turken bij Lepanto in 1571 of in de Koude Oorlog tegen de communisten), maar dan was er juist sprake van een overwinning of succes. De ontsnapping van duizenden soldaten van de Empelse dijk werd echter door de Spaansgezinden als een godsgeschenk beschouwd. In zijn werk over Mariale Broederschappen (1662) onderstreept de franciscaan Henricus Jonghen de bijzondere betekenis van het wonder van Empel: aan wie zich in een hopeloze situatie bevindt maar oprecht en met vertrouwen bidt, kan God redding brengen. Ter staving daarvan verwijst hij naar een passage in het boek Jozua over de redding van twee Israëlitische verspieders uit Jericho (Jozua 2).Tekenend voor dit tijdsbeeld is tevens dat de Staatsgezinde historiograaf Pieter Bor, in zijn verslag van het krijgsgebeuren, zich niet zonder meer afzet tegen deze interpretatie. Hij sluit af met de opmerking dat God dit volk (Spanjaarden) misschien heeft gespaard om zijn eigen volk te kastijden vanwege begane zonden. De Spaanse bedevaart kan verklaard worden uit het collectief geheugen, het voortduren van de verering in Brussel en Spanje, en wellicht meer nog aan de gehechtheid van de pelgrims aan het katholieke geloof en aan Maria in het bijzonder.  

Bestond er een oudere bedevaart?
- In hoeverre Empel voor 2007 al een bedevaartplaats was bleek de vraag. In de Katholieke Encyclopedie van 1935 en 1951 wordt (Oud-)Empel een 'bekende bedevaartplaats' genoemd. Niet duidelijk is waarop die claim is gebaseerd. Vermoedelijk houdt die claim verband met de oprichting van een 'broederschap van de levende rozenkrans' in 1859 of 1860, waarvan het register loopt tot ca. 1882 (ca. 300 leden, een lijst achterin het boek geeft er nog 146). In 1902 werd de 'broederschap van de rozenkrans' opnieuw opgericht, met een register tot ca 1934, bevattende ongeveer 320 leden. Echter, enig verband met het wonder is er niet, het was een algemene parochiële broederschap. Heeft de toenmalige pastoor misschien vorm willen geven aan wat in de literatuur werd beweerd, en waarvan hij meende of hoopte dat zo'n bedevaart dus ook bestaan moest hebben? Vreemd is dat als Empel in de eerste helft van de 20e eeuw zo'n bekende bedevaartplaats zou zijn geweest, waarom deze dan niet genoemd wordt in de Pius-almanakken uit die tijd, waarin lijsten van nationale bedevaarten werden opgenomen.
- Eind februari 1945, kort na de verwoesting van het dorp, werd A.C.F. Claassen pastoor in Empel (aanvankelijk in een noodkerkje in Oud-Empel, daarna in de huidige Landelinuskerk). Tegen het einde van zijn pastoraat, in 1964, werd hem gevraagd of Empel nou een bedevaartplaats is of was of niet. Hij begreep niet goed hoe De Katholieke Encyclopaedie die kwalificatie had kunnen neerschrijven, net zo min als de vermelding van een Mariakapel die in 1594 in Empel zou zijn gebouwd en later herbouwd. Het desbetreffende encyclopedielemma bevat inderdaad onjuistheden: de genoemde kapel stond immers in Brussel en niet in Empel. Toch zag Claassen wel dat er in zijn jaren verering voor Maria bestond in Empel: een lokale devotie bij het altaar van O.L. Vrouw van Empel, met een een soort broederschapsregister uit 1950.
- Een nieuwe stimulering van de Mariaverering in Empel was er namelijk in 1950 gekomen bij gelegenheid van het Heilig Jaar, tevens 'Mariajaar' vanwege het Tenhemelopnemingsdogma. Een 'heroprichting' van een 'Legioen van Maria Immaculata' vond toen plaats naar het idee van de soldaten die zich eens, kort na het wonder in 1585, als broederschap hadden verenigd als 'Soldaten van Maria Immaculata'. Ruim honderd personen uit Empel en omgeving schreven zich toen in het aangelegde register in. Nadien werd slechts enkele malen nog iemand ingeschreven of dank aan Maria betuigd. Van een geregelde bedevaart was geen sprake, totdat de hierboven beschreven Spaanse bedevaart in 2007 op gang kwam. Sinds 2015 schrijven Spaanse bedevaartgangers hun ervaringen neer in het Legioenregister dat nu, naast het Mariabeeld, als intentieboek fungeert.
- Geconcludeerd mag worden dat Empel voor 2007 niet als bedevaartplaats heeft gefunctioneerd.

Katholiciteit
In de jaren voorafgaand aan het vierde eeuwfeest van de verovering van 's-Hertogenbosch door Frederik Hendrik (1629), ontstond onder regionaal historici discussie over de impact van de miraculeuze ontsnapping bij Empel op het verdere verloop van de Tachtigjarige Oorlog. Volgens sommigen (o.a. Van den Berselaar) heeft de ontsnapping mede bijgedragen aan de betrekkelijk late verovering, met als gevolg dat de bevolking van de stad en meijerij van 's-Hertogenbosch in grote meerderheid katholiek bleef en niet zwichtte voor dwangmatige calvinistische bekeringspogingen. Volgens anderen (o.a. Van Oudheusden) wordt de impact van de ontsnapping schromelijk overdreven en wordt, door het verschaffen van een positief beeld van de katholieke Spaanse soldaten, de vertrouwde vaderlandse geschiedenis teveel op haar kop wordt gezet. Versus de eerste opvatting kan gezegd worden dat meerdere factoren van invloed zijn geweest op de late stadsverovering en dat bijvoorbeeld het zogenoemde Schermersoproer in 1579, dat leidde tot het vertrek van enkele duizenden gereformeerde Bosschenaren, veel meer impact heeft gehad op het katholieke karakter van de stad dan de miraculeuze ontsnapping. Versus de tweede opvatting kan gezegd worden dat de vaderlandse geschiedenis juist gebaat is bij nuancering van het vijandbeeld in de Tachtigjarige Oorlog en dat de jaarlijkse groepsbedevaart voornamelijk in het teken staat van dankbaarheid (Maria) en verbroedering (Spanjaarden en Nederlanders).   

- Schilderij: van een historieschilderij, weergevende Spaanse soldaten die de Mariabeeltenis, 'La Virgin de Empel', met zich meedragen, vervaardigd door Augusto Ferrer Delmau, ontving Empel op zondag 6 december 2015 een replica. Van een historieschilderij, weergevende de vondst in de modder van de Mariabeeltenis 'La Virgen de Empel', geschilderd door Augusto Ferrer Delmau, ontving Empel op zondag 4 december 2016 een replica. Beide schilderijen hangen in het kerkmuseum.
- Vouwblad: Vouwblad uit het Mariajaar 1954; voorzijde bevat een foto van het drieluik en de tekst 'Broederschap der Soldaten van de Onbevlekt ontvangen Maagd. Opgericht te Empel 8 december 1585'. Het betreft hier geen feitelijke broederschap, maar het gaat om de gedachte dat door dat wonder er onder de soldaten een Mariale verbroedering had plaatsgevonden. Het bevat het verhaal en op de achterzijde staat het programma van het triduüm dat dat jaar van 4 tm 8 december werd gehouden (Druk St. Jan 's Bosch; 13 x45 cm).
- Devotieprentjes: 1 Afbeelding van O.L. Vrouw van Empel en de tekst 'Maria Immaculata' (1950(?); 7,5x12 cm); 2a+b geplastificeerde devotiekaartjes, in Spaans en Nederlands, van de afbeelding van het gipsen cultusbeeld (5,5x8,5 cm) en met ingesealde Mariamedaille, ca. 2020.
- Tinnen soldaatjes: de populariteit van het wonder van Empel spreekt treffend uit de productie voor verzamelaars van tinnen soldaatjes, paraderend, biddend of gewond liggend, ook een treurende weduwe en twee soldaten met het wonderschilderij.
- Mariabeeld: In de ruïne van de kapotgeschoten oude parochiekerk is in 1945 een 18e-eeuws houten Mariabeeld teruggevonden dat momenteel bij de ingang achterin de Landelinuskerk staat. Dit beeld houdt echter geen verband met de O.L. Vrouw van Empelverering, ook al worden er in de praktijk bloemen en noveenkaarsen bijgeplaatst.

Archieven: Empel: parochiearchief, memoriaalboeken en broederschapsregister, inventarislijsten en kasboeken (hierin geen vermelding van O.L. Vrouw van Empel ); het parochiememoriaal van na 1945 bevat krantenknipsels over O.L. Vrouw van Empel. Rijksmuseum: 17e-eeuwse historieprenten van Empel.
Literatuur: Antonio Carnero, Historia de las guerras civiles que ha avido en los estados de Flandes. Des del año 1559 hasta el de 1609 y las causas de la rebelion de dichos estados (Bruselas: Ivan de Meerbeque, 1625) lib. VII, Cap. XIV; p. 202-203 (redding toegeschreven aan O.L. Vrouw van de Rozenkrans, op de vooravond van het feest van O.L.Vrouw Ontvangenis); Pieter Bor Christiaenzoon, Gelegentheyt van 's Hertogen-Bosch, Vierde Hooft-Stadt van Brabandt. Haer oorspronck, fundatie ende vergrootinge, verscheyden hare belegeringen. Ende eyntlijcke overwinninge (...) ('s Gravenhage: Aert Meuris, 1630) p. 52-53; Pieter Christiaansz. Bor, Oorsprongk, begin ende vervolg der Nederlandsche Oorlogen, beroerten en burgerlijke oneenigheyden enz..., dl. 2 (1621-1634)/1679) p. 666 e.v.; Famianus Strada, De bello Belgico (Rome: apud haeredes Francisci Corbelletti, 1648) boek VII, p. 399; Franse vertaling: Famianus Strada, Histoire de la guerre de Flandre , dl. 3 (Antwerpen: Foppens, 1705) p. 228-235 (onder meer met vermelding van de oprichting van de broederschap door Bobadilla en de terugtocht naar Den Bosch in bootjes); Henricus Jonghen o.f.m., Vera fraternitas declamanda confratribus sodalitatum S. Rosarii dominicani (...) (Antwerpen: Petrus Bellerus, 1662) p. 480-481; J.A. Rombaut, Bruxelles illustrée, (Bruxelles: Pauwels, 1777) p. 321-325; J.A. Coppens, Nieuwe beschrijving van het bisdom van 's Hertogenbosch (...), dl. 3.2 ('s-Hertogenbosch: Demelinne, 1843) p. 243-245; L.H.C. Schutjes, Geschiedenis van het bisdom 's-Hertogenbosch, dl. 3 (St. Michielsgestel: Boekdrukkerij instituut voor doofstommen, 1872) p. 576-587; J.G.R. Acquoy, Jan van Venray en de wording van de hervormde gemeente te Zalt-Bommel ('s-Hertogenbosch: Van der Schuyt, 1873) p. 137-141; J.C.A. Hezenmans, 'De Illustre Lieve-Vrouwe-Broederschap in den Bosch'; Schaepman en Nuyens, Onze Wachter (Utrecht 1876) p. 417, noot 1; J.A.F. Kronenburg, Maria's heerlijkheid in Nederland, dl. 7 (Amsterdam: Bekker, 1911) p. 132-134; C.C.V. Verreyt, 'Spaansche troepen ingesloten door den Staatschen bij de kerk te Empel in 1585', in: Taxandria 8 (1901) p. 12-19; Père Arts, L'ancien Couvent des Dominicains à Bruxelles (Sint-Amandsberg: De Scheemaecker, 1922) p. 292-320 ('La Chapelle de Saint-Rosaire, nommée aussi Chapelle des Espagnols ou Chapelle royale); J. Brouwer, Kronieken van Spaansche soldaten uit het begin van den Tachtigjarigen Oorlog (Zutphen: Thieme, 1933) p. 299-302; P. Valvekens, 'Empel', in: De katholieke encyclopaedie 10 (Amsterdam: Joost van den Vondel, 1935) k. 183 (overgenomen in de 2e druk uit 1951, k. 41-42); Léon van der Essen, Alexandre Farnèse, prince de Parme, gouverneur général des Pays-Bas (1545-1592), tome V, (1585-1592) (Bruxelles: Nouvelle Société d’Éditions, 1937) p. 26-28; 'Over vier kerken van Empel', in: St. Jansklokken, no. 1481, 15 december 1951; 'Maria-Heiligdommen in Nederland: Empel' (Boxtel: Paters Assumptionisten, 9 mei 1964); 'Bedevaartplaatsen (De Lieve Vrouw van Empel', in: Mariaal-benedictijns leven 1,1 (oktober 1976) p. 9; C. Klep, 'Het wonder bij Empel (1585)', in: Mars et historia, 27 (1993) nr.1, p. 15-21; S.A. Vosters, Het beleg en de overgave van Breda in geschiedenis, litteratuur en kunst, 3 dln. (Breda: Gemeentelijke Archiefdienst, 1993) over het belang van de verovering van Breda voor de Spaanse identiteit; Parochiegids H. Landelinus Empel (Empel: kerkbestuur en pastoraatsgroep, 1994) p. 2; P.Th.J. Kuijer, ´s-Hertogenbosch, stad in het hertogdom Brabant ca. 1185-1629 (Zwolle: Waanders, 2000) p. 525-526; J. Moonen & L.J.M.C. Baeten, 50 jaar parochiekerk St. Landelinus Empel, 1950-2000 (huispublicatie, 2000); Harry van den Berselaar, 'Een bijzondere Mariaverering. Het wonder van Empel', in: Bossche bladen, 14 (2005) p. 21-26; M.A.W. van Rossem (vert.), Milagro de Empel. De Spaanse Infanterie tot hun patrones, de onbevlekte ontvangenis van Maria (Oegstgeest: Colomba, 2008); Fernando Martínez Laínez, El ocaso de los Héroes, II, Roncos Tambores (Madrid: EDAF, 2015) onder meer over El Camino Español; César Muro Benayas, Infantes con Leyenda ( Madrid: Didot, 2018) p. 391-411; Piet van Asseldonk, 'Het Spaanse Wonder van Empel', in: De Koerier [Brabants Heem], 83 (december 2019) p. 14-18; Fernando Gil Franco, ‘Immaculada Concepción. Patrona de la infantería española’, in: Patronos y patrona de las Fas y la Guardia Civil = Armas y Cuerpos. Revista de la enseñanza militar de los oficiales del Ejército de Tierra español, no. Extraordinario (november 2020) p. 84-90; Ignacio Notario López, Empel 1585. Milagro español en Flandres (Madrid: Almena Ediciones, 2020); César Alcalá, El milagro de Empel y su tiempo (Madrid: SND Editores, 2022) docudrama over een soldaat van het legioen van Zamora die mee ten strijde trekt met Bobadilla; Wonderlijk Empel. Voettocht van Empel naar Oud-Empel en weer terug (Empel: Werkgroep het Wonder van Empel, 2025), Jan van Oudheusden, 'Het "wonder van Empel", een hardnekkige mythe uit de Tachtigjarige Oorlog', Historiek (11 maart 2026), zie https://historiek.net/wonder-van-empel/181531/. 
Websites: In de eerste plaats de site van de Stichting Het Wonder van Empel www.wondervanempel.nl inzake het wonder; zie ook de site van de Stichting Maria Kapel Oud-Empel www.empelsmiracle.com.
Overige bronnen: Nijmegen KDC BiN-dossier Empel-O.L. Vrouw van Empel; een clipje op de site van Tubantia, 28 november 2024; KRO Kruispunt, tv-uitzending over het wonder van Empel op 7 december 2025; mondelinge informatie van Piet de Jong (pastoor) en Paula Doorenbosch (voorzitter Stichting Het Wonder van Empel), februari 2026.