Alem , H. Hubertus |
||
| Cultusobject: | H. Hubertus |
|
|---|---|---|
| Datum: | 4 november; later 3 november | |
| Periode: | 16e eeuw (?) - 2017 | |
| Religieuze context: | ||
| Locatie: | Parochiekerk van St. Hubertus | |
| Adres: | St. Odradastraat 2, 5335 LL Alem | |
| Gemeente: | Maasdriel | |
| Provincie: | Gelderland | |
| Bisdom: | 's-Hertogenbosch | |
| Samenvatting: |
Aan het einde van de 16e eeuw beschikte de St. Hubertuskerk over een belangrijke armreliek van St. Hubertus, die talrijke bedevaartgangers trok. Na de politieke omwenteling van 1629 werd de St. Hubertusreliek uit Alem weggehaald. Ze kwam via 's-Hertogenbosch in Antwerpen terecht. Het is mogelijk dat een klein deel van de reliek in Alem achterbleef; misschien ook is rond het midden van de 18e eeuw een deel van de relieken vanuit Antwerpen teruggebracht naar Alem. Aan het einde van de 19e eeuw was de verering niet meer dan een lokale cultus. In 1995 werd door de Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging weer aangeknoopt bij de oude verering, maar ook deze hernieuwde traditie was geen lang leven beschoren. In 2017 werd besloten de kerk te gaan sluiten en te verkopen. |
|
| Auteur: | Arnoud-Jan Bijsterveld | |
| Illustraties: | ||
| Topografie |
- Alem behoorde voor 1958 tot de Noordbrabantse gemeente Alem, Maren en Kessel en daarna tot de Gelderse gemeente Maasdriel. Door het afsnijden van een Maasbocht in de dertiger jaren is het dorp op de noordelijke, Gelderse oever komen te liggen. |
|
| Cultusobject |
- Hubertus († 727) was bisschop van Tongeren-Maastricht, later van Luik. Deze edelman ontpopte zich tot apostel van de Ardennen nadat hij, volgens de legende, was bekeerd tot het christendom tijdens de jacht op Goede Vrijdag. Hij zag toen een kruis verschijnen tussen het gewei van een hert dat hij wilde neerleggen. Door deze bekeringslegende werd Hubertus de patroon van de jagers. Daarnaast wordt hij vereerd als beschermer tegen hondsdolheid. In 743 vond de translatie plaats van zijn corpus naar Andain in de Ardennen, dat sindsdien Saint-Hubert wordt genoemd. |
|
| Verering |
- Volgens een 14e-eeuws breviarium van de kerk van Alem, dat toegespitst is op de verering van St. Odrada, vereerde men St. Hubertus in Alem toen op 4 november omdat het feest van de canonisatie van St. Odrada samenviel met de algemene feestdag van St. Hubertus, 3 november. In de 14e eeuw was St. Hubertus dus nog geen voorwerp van bijzondere verering in Alem. Deze zal pas met de aankomst in Alem van de armreliek van St. Hubertus op gang zijn gekomen, vermoedelijk in de 16e eeuw. Molanus vermeldt in 1595 dat 'men daar de zegen-arm van St. Hubertus bezit op grond waarvan bij de inwoners van Alem diens gedachtenis niet minder gevierd is dan die van St. Odrada'. In 1608-1609 schreven drie Bossche schepenen op verzoek van het Bossche stadsbestuur een stadskroniek ten behoeve van het geschiedwerk Taxandria van J.B. Gramaye. In deze kroniek staat dat 'men in het dorp Alem de zegen-arm van St. Hubertus bezit, waardoor degenen die het slachtoffer zijn geworden van hondsdolheid worden genezen, (...) en nog dagelijks worden degenen die hier hun toevlucht zoeken tegen de rabiës beschermd'. Ook Gramaye vermeldt in 1610 over Alem dat de daar 'bewaarde zegen-arm van Hubertus door een levendige toeloop van bedevaartgangers wordt bezocht en daarom hebben de monniken van Saint-Hubert, die reeds vanaf hun eerste stichting aan St. Truiden onderworpen waren, deze schat misschien afgestaan'. |
|
| Materiële cultuur |
- Kort begrip van het leven van den H. Hubertus, Patroon van Ardennen, Bisschop van Luik etc. (Grave: A. van Dieren, 1826). |
|
| Bronnen en literatuur |
Archivalia: 's-Hertogenbosch, bisdomarchief: psalterium of breviarium uit de kerk van Alem (14e eeuw); Alem, parochiearchief. Tekstedities: C.R. Hermans, Annales Canonicorum Regularium S. Augustini, Ordinis S. Crucis, 3 dln. ('s-Hertogenbosch: Apud P. Stokvis, 1858) dl. 2, p. 253; Officia propria sanctorum dioecesis Sylvae-Ducensis redacta ad formam breviarii Romani, Clementis VIII. & Urbani VIII. Auctoritate Recogniti ('s-Hertogenbosch: J. Coppens et filii, 1807) p. 9, 55-58; Officia propria sanctorum dioecesis Buscoducensis. Reformata et approbata ex decretis S.R. Congregationis 23. Maji 1851, et 13. Maji 1852, 2 dln. (Sint-Michielsgestel: Ex Typographia Vicariatus Apostolici Buscoducensis, In Instituto Surdo-mutorum, 1852) dl. 1, p. 2, dl. 2, p. 10-12; G.A. Meijer, De Predikheeren te 's-Hertogenbosch 1296-1770. Eene bijdrage tot de geschiedenis van het Katholieke Noord-Brabant (Nijmegen: L.C.G. Malmberg, 1897) p. 248; A.F.O. van Sasse van Ysselt ed., Beschrijving der Meierij van 's-Hertogenbosch door Philips Baron van Leefdael ('s-Hertogenbosch: Zuid-Nederlandsche Drukkerij, 1918) p. 82; H.J.M. van Rooij, Het Oud-Archief van het Groot-Ziekengasthuis te 's-Hertogenbosch, 3 dln. ('s-Hertogenbosch: Zuid-Nederlandsche Drukkerij N.V., 1963) dl. 1, p. 133 nr. I 2116. Literatuur: Ioannes Molanus, Natales Sanctorum Belgii & eorundem chronica recapitulatio (Leuven: Apud Ioannem Masium & Philippum Zangrium, 1595; 2e dr. 1616) p. 246-247; I.B. Gramaye, Taxandria, in qua Antiquitates & decora etc. (Brussel: Velpius, 1610) p. 128-129; A.J. van der Aa, Aardijkskundig Woordenboek der Nederlanden, 13 dln. (Gorinchem: Noorduyn, 1839-1851) dl. 1, p. 80-81; L.H.C. Schutjes, Geschiedenis van het bisdom 's Hertogenbosch, 5 dln. (St. Michiels-Gestel: Boekdrukkerij van het Bisdom van 's Bosch, 1870-1876) dl. 3, p. 80-89; dl. 4, p. 158; A. Geboers & F. van Olmen, De H. Odrada van Baelen. Haar leven en hare vereering (1e dr., Mechelen, 1891; 2e dr., Mechelen: H. Dessain, 1898; herdr. Balen: VZW Jeugdcentrum Biesakker, 1979) p. 76-78; J.S. van Veen, 'Bijdrage tot de geschiedenis der parochie Alem', in: Bossche Bijdragen 3 (1919-1920) p. 65-67; A.M. Frenken, 'St. Odradis van Balen en de St. Odradiskerk van Alem', in: Ons Geestelijke Erf 30 (1956) p. 203-216; Jan van Laarhoven, Het Schetsenboek van Hendrik Verhees ('s-Hertogenbosch: Merlijn, 1975) p. 56-57, tekening kapel; G.P.J. Bannenberg, 'Studie betreffende de H. Odrada en de parochie van Alem in verband met het breviarium van de voormalige collegiale kerk te Alem', bewerkt door J.H.G.J. Heeswijk als 'Een blik in de geschiedenis van Alem', in: Tussen de Voorn en Loevestein 11 (1975) p. 34-53; 12 (1976) p. 65-79; Jean-Louis Kupper, 'Qui était saint Hubert?', in: Alain Dierkens en Jean-Marie Duvosquel ed., Saint-Hubert en Ardenne. Art, Histoire, Folklore, dl. 1 ([Brussel]: Crédit Communal, 1991) p. 13-17; Christine A. Dupont, 'Aux origines de deux aspects particuliers du culte de saint Hubert: Hubert guérisseur de la rage et patron des chasseurs', in: Alain Dierkens en Jean-Marie Duvosquel ed., Saint-Hubert en Ardenne. Art, Histoire, Folklore, dl. 1 ([Brussel]: Crédit Communal, 1991) p. 19-30; Léon Marquet, 'Le culte de Saint-Hubert, in: Klaus Freckmann en Norbert Kühn ed., Saint-Hubert en Ardenne. Art, Histoire, Folklore, dl. 6 ([Brussel]: Crédit Communal, 1995) p. 21-37, aldaar p. 34. Overige bronnen: Nijmegen KDC BiN-dossier Alem-Hubertus. |
|
| Laatste mutatie | 23-06-2023 | |
|
naar het KDC, voor aanvullingen en
commentaar. |
||




