Hertogenbosch, H. Leonardus van Veghel

Gediskwalificeerd: ja
Cultusobject: H. Leonardus van Veghel Open Street Maps
Datum: 9 juli
Periode: 17e eeuw -
Religieuze context: Christelijk
Locatie: Basiliek St. Jan
Adres: Torenstraat 16, 5211 KK 's-Hertogenbosch
Gemeente: 's- Hertogenbosch
Provincie: Noord-Brabant
Bisdom: 's- Hertogenbosch
Samenvatting:

De Bossche St. Jan bezit sinds ca. 1875 een beeld met altaar van St. Leonardus van Veghel, martelaar, opgehangen in Den Briel op 8 juli 1572. Hij was één van de Martelaren van Gorcum. De kerk heeft geprobeerd om rond het Leonardusbeeld in de St. Jan een heiligencultus op te starten, dit heeft echter niet geleid tot een cultus met een bedevaartkarakter.

Auteur: Geert Vink / Frans Kroonenberghs
Illustraties:
Topografie

- Voor een beschrijving van de Sint-Jan zie: Hertogenbosch, O.L. Vrouw
- De H. Leonarduskerk was een driebeukige neogotische kruisbasiliek met 2 ranke hoge spitsen. Het gebouw was een ontwerp van de toenmalige stadsarchitect Jules Dony en gebouwd in 1905. De kerk was genoemd naar de martelaar Leonardus van Veghel. Tijdens de 2e Wereldoorlog werd zij zwaar beschadigd en daarna weer opgebouwd, maar uiteindelijk in 1973 afgebroken.

Cultusobject

- Leonardus van Veghel was een van de 19 martelaren van Gorcum. Hij werd geboren in 1527 als zoon van de kaarsenmaker Goyard Vechel. Vanaf zijn 10e jaar ging hij naar de plaatselijke school van de Broeders van het Gemene Leven. Na een studie filosofie en letteren aan de universiteit van Leuven vanaf 1553 en een studie theologie onder de befaamde Ruard Tapper aan het Adrianus VI-college in diezelfde stad werd hij, op advies van Tapper, in 1556 als pastoor aangesteld in Gorcum. In 1571 werd hij voorgedragen als pastoor in Gouda, maar onduidelijk is waarom dit geen doorgang vond. De stad Gorcum werd in juni 1572 door de watergeuzen ingenomen en daarbij werden een aantal geestelijken, waaronder Leonardus, gevangengezet. Na een kortstondige vrijlating werd hij opnieuw gevangengenomen. Hij werd vervolgens, tezamen met de andere geestelijken, overgebracht naar Den Briel en daar tenslotte met 18 andere geestelijken op bevel van de aanvoerder der Geuzen, Lumey van der Marck, in het verwoeste kanunnikenklooster van Rugge opgehangen. In 1675 werden de martelaren zalig verklaard door paus Clemens X  en pas in 1867, na het herstel van de bisschoppelijke hiërarchie in Nederland, vond de heiligverklaring door paus Pius IX plaats.
- In 1872 werd een beeld van Leonardus, vervaardigd door Jos Graven, aan bisschop Joannes Zwijsen geschonken. Aanleiding was het 3e eeuwfeest van de martelaren van Gorcum. Het beeld kreeg een plaats onder een baldakijn in de St. Janskathedraal in Den Bosch. Daaronder werd aan de pilaar een altaar gewijd aan de heilige. Het beeld toont Leonardus als wereldgeestelijke met toga, superplie en stola. Om de hals draagt hij een strop, zijn rechterhand verheft hij en in zijn linkerhand draagt hij een palmtak. In de zevende straalkapel (kapel die aan het koor of de kooromgang van een kerk is gebouwd) staat zijn borstbeeld.
- Een van de vensters in het zuidtransept van de Sint-Jan toont een afbeelding van Leonardus met het opschrift "Sancte Leonarde ora pro nobis" en "Anno 1883".
- In Den Bosch is ook een kerk naar Leonardus genoemd, de Sint-Leonarduskerk. In deze kerk werden in 1917, bij het gouden feest der martelaren van Gorcum, 2 zeer grote triptieken onthuld die waren vervaardigd door de Bossche schilder Frans Kops. Na de afbraak van deze kerk, in 1973, zijn deze triptieken echter spoorloos verdwenen, tot de dag van vandaag.
- In 2023 werd door de familie Gast, afstammelingen van de broer van Leonardus, de Stichting Gast-Vechel opgericht. Deze familie was in het bezit van een aantal religieuze voorwerpen die betrekking hadden op de heilige. De Stichting besloot om deze voorwerpen in bruikleen over te dragen aan de Sint-Jansparochie in Den Bosch. Het ging om een perkamenten boek met daarin de martelaarsakten van Leonardus en zijn 18 medemartelaren, een reliekhouder, een miskelk, een schilderij en een door de Heilige Leonardus ondertekende biechtverklaring. Bedoeling was om deze erfenis later een definitieve plaats in de Sint-Jan te geven.
  


 

Verering

- In juli 1873 vond de eerste bedevaart van de Bossche Processie naar Den Briel plaats, dit om haar eigen martelaar te eren. In 1923 vond hiervan het vijftigjarig jubileum plaats.
- In mei 1874 vond de oprichting plaats van de Broederschap De Heilige Martelaren van Gorcum. In de statuten van deze broederschap werd als belangrijkste doel opgenomen “om zich in te stellen onder de bijzondere bescherming van de H. Martelaren van Gorcum inzonderheid van die van onzen stadgenoot den H. Leonardus van Vechel, om door eene jaarlijksche bedevaart naar het martelveld, hunnen alvermogenden bijstand bij God voor ons te verwerven”. (Aarts)bisschop Zwijsen keurde deze statuten goed en vervolgens kon men zich bij de plebaan van de St.Jan inschrijven.
- Op de feestdag van Leonardus, 9 juli, wordt door de parochie Sint-Jan tesamen met de franciscanen een eucharistieviering opgedragen. De meeste martelaren waren franciscanen. Op 9 juli 2022 was het 450 jaar geleden dat de martelaren van Gorcum stierven. Deze gebeurtenis werd door de parochie Sint-Jan herdacht met de uitgave van een gebedskaart. De voorkant hiervan toont het schilderij "Verheerlijking van de Martelaren van Gorcum" van Johan Zierneels, op de achterkant staat een gebed waarin "pastoor Leonardus Vechel" wordt genoemd. In de Sint-Janskathedraal werd op 10 juli een speciale eucharistieviering opgedragen ter herdenking van de martelaren, in het bijzonder de H. Leonardus, waarbij ook familieleden van hem aanwezig waren.
- In 2027 zal de 500e geboortedag van Leonardus herdacht worden.
 

Materiële cultuur

- Gebedskaart, uitgegeven tijdens de herdenking 450 jaar na de dood van de martelaren van Gorcum op 9 juli 2022 met bijzondere vermelding van de H. Leonardus en Nicolaas Pieck, beiden afkomstig uit 's-Hertogenbosch.

Bronnen en literatuur

Literatuur: .A. van Laar, De H. Leonardus van Vechel, zijn leven en marteldood, met eenige godvruchtige oefeningen ter eere van dien heilige: opgedragen aan de katholieke Bosschenaren ('s Hertogenbosch: Lutkie & Cranenburg, 1872); W.F.J. Juten, ‘De H. Leonardus van Vechel’, in: Taxandria 10 (1903), p. 262; M.L. Bertrand,  De H. Leonardus van Veghel, martelaar, de glorie van stad en bisdom 's-Hertogenbosch ('s-Hertogenbosch: Mosmans Zoon, 1923).
Overige Bronnen:  KDC BiN-diskw.-dossier 's-Hertogenbosch-Leonardus; PJMI, BiN-dossier 's-Hertogenbosch, nr. 796.
 

Laatste mutatie 23-03-2026
  naar het KDC, voor aanvullingen en commentaar.