Hulsel, H. Clemens

Cultusobject: H. Clemens
Datum: 2e Pinksterdag
Periode:
Religieuze context: Christelijk
Locatie: voormalige H. Clemenskerk
Adres: Huisacker 2, Hulsel
Gemeente: Reusel-De Mierden
Provincie: Noord-Brabant
Bisdom: 's-Hertogenbosch
Samenvatting:

LEMMA IN BEWERKING

Auteur: Charles Caspers
Illustraties:
Topografie

Hulsel, een van de 'Acht Zaligheden' in de Brabantse Kempen, werd reeds in het jaar 710 door Bertilindis aan Willbrord geschonken en kwam na diens dood toe aan de abdij van Echternach. Later kwamen de inkomsten en het benoemingsrecht van de pastoor van Hulsel aan de abdij van Sint Truiden toe. Na de Vrede van Munster is de parochiekerk herhaaldelijk getroffen door verval en brand, de katholieke geloofsgemeenschap was aangewezen op een schuurkerk. In 1821 kon de herstelde oude kerk weer in gebruik worden genomen om in 1888 te worden vervangen door een neoromaans kerkgebouw. In 1900 en in 1927 werd het kerkgebouw vergroot. Na decennia van teruglopend kerkbezoek werd de kerk, gelegen bij de hoek van de Willibrordlaan en de Huisacker, echter aan de eredienst onttrokken. Op zondag 23 november 2014, de feestdag van de H. Clemens, vierden ca. 120 gelovigen voor de laatste keer de eucharistie in de kerk. Pastoor Karel van Roosmalen nam de relikwieën mee naar Reusel. Samen met de O.L. Vrouwekerk van Reusel en de voormalige parichies van Hooge Mierde en Lage Mierde ressorteertd Hulsel thasd onder de Sint Clemensparochie. De naam is dus behouden gebleven. 

Cultusobject

De voormalige parochiekerk was toegewijd aan de heilige paus-martelaar Clemens ( †  ca. 100), een van de zogenoemde apostolische vaders. 

Verering

- In het jaarboek voor Katholiek Nederland voor 1904 staat, net als in voorafgaande jaargangen, de St. Clemensparochie van Hulsel vermeld, maar ditmaal voor de eerste keer met de toevoeging: 'Bedevaart ter eere van den H. Marculphus, Abt, bijzondere patroon tegen klierziekte, enz.'  Blijkbaar gaat het om een nieuwe devotie, en is er iets mis gegaan in de communicatie tussen tussen de parochie en de redactie van het jaarboek, want in de jaargang van 1905 staat hetzelfde zinnetje maar is 'Marculphus Abt'  vervangen door 'Clemens, Paus-Martelaar'. In het jaarboek voor 1909 staat voor het eerst vermeld dat de bedevaart steeds plaatsvindt op Tweede Pinksterdag. Vanaf 1925 wordt Clemens genoemd als 'patroon tegen klierziekten en hoofdzeer'. Deze summiere gegevens lijken erop te duiden dat ten tijde van het pastoraat van Henricus H. van Wagenberg (pastoor van 1894 tot 1936) de bedevaartcultus geleidelijk aan bekendheid verwierf in de regio.  
- Van Wagenberg werd als pastoor opgevolgd door zijn neef, Herman Th. van Wagenberg († 1986). Tijdens diens pastoraat werd de bedevaart aanvankelijk voortgezet. In het oorlogsjaar 1941 wordt niet alleen de bedevaart vermeld, maar tevens de in 1939 opgerichte veldkapel van de H. Willibrord. In de naoorlogse jaren wordt de hulde tot St. Willibrord op Beloken Pasen met meer nadruk vermeld dan de bedevaart ter ere van Clemens, en in de jaren 1960 verdwijnt de verwijzing naar de Clemens bedevaart helemaal. Zo verdween deze bedevaart geruisloos uit deze kleinste der Kempische Zaligheden.  

Bronnen en literatuur

Archieven: A.M. Frenken, 'De latere kerkvisitatie', in: Bossche bijdragen  27 (1963-1964) p. 99 (vermelding uit 1615 van Clemens als patroon van de parochiekerk); 
Literatuur: Onze Pius-almanak 5 (1904) p. 739, 6 (1905) p. 770; Pius-almanak  34 (1909)  p. 544, 51 (1925) p. 808, 67 (1941) p. 182 (tevens vermelding Willibrordkapel); Martien van Gisbergen, 'Van danstenten en pastoors. Hulsel kermis in de jaren dertig', in: Steen voor steen. Heemkundetijdschrift Hooge Mierde, Lage Mierde, Hulsel 1 (1995) nr. 2, p. 17-20; Marie de Jong & Koos Timmermans, 'H.H. van Wagenberg  als "bouwpastoor"', in: Steen voor steen. Heemkundetijdschrift Hooge Mierde, Lage Mierde, Hulsel  6 (2000) nr. 15, p. 21-25; Harrie Wenting, 'Clemenskerk in Hulsel voorgoed dicht voor gelovigen', in: Brabants Dagblad 24 november 2014.
Overige bronnen:

Laatste mutatie 16-03-2026
  naar het KDC, voor aanvullingen en commentaar.