Ulestraten, H. Catharinakerk

Gediskwalificeerd: ja
Cultusobject: H. Catharinakerk Open Street Maps
Datum: 25 november
Periode: 19e - 20e eeuw
Religieuze context: Christelijk
Locatie: Sint-Catharinakerk
Adres: Sint Catharinastraat 1, 6235 BC Ulestraten
Gemeente: Meerssen
Provincie: Limburg
Bisdom: Roermond
Samenvatting:

Het kunnen verwerven van de Portiuncula-aflaat speelde een belangrijke rol in deze parochiekerk. Daarom is de suggestie van een bedevaart ontstaan. De praktijk was echter lokaal. Geen bedevaart.

Auteur: Geert Vink / PJM / Marga Pauwels
Illustraties:
Topografie

- De Sint-Catharinakerk in Ulestraten is in 1904 in neogotische stijl gebouwd naar ontwerp van architect Caspar Franssen. Het gebouw is volledig overwelfd met kruisribgewelven. De kerk is een rijksmonument. 
- Op dezelfde plaats stond vanaf 1806 een oudere kerk, die eveneens aan de H. Catharina was gewijd. In 1903 was de bouwkundige staat van deze kerk zo slecht, dat ze werd afgebroken.
-  Als eerste kerkgebouw in Ulestraten, reeds voor 1400 genoemd, wordt vermeld de kapel te Berchem. De kapel stond waarschijnlijk in de buurt van het huidige huis Groot Berghem nr. 19. Ook deze kapel had de H. Catharina als patroonheilige. De verering van Catharina was door kruisvaarders vanuit het Heilige Land meegebracht.

Cultusobject

- Catharina zou een geleerde jonkvrouw zijn geweest uit Alexandrië in de vierde eeuw, die het christelijk geloof zo overtuigend verdedigde tegen vijftig heidense wijsgeren, dat deze zich bekeerden en de marteldood stierven, nog voordat Catharina zelf dit lot onderging. Catharina zou sterven op een rad met scherpe punten, ware het niet dat dit op haar gebed brak, waarna zij onthoofd werd. Rond het jaar 800 begon haar verering zich in Europa te verbreiden.

Verering

- De aflaat van Portiuncula (Assisi) verwerven (ook wel lokaal dialectisch pe(r)sjoenkelen genoemd) is de naam voor een gebruik in de Katholieke Kerk dat gepaard gaat met een parochiekerk in- en uitgaan. De volle aflaat aan de Portiuncula verbonden kan op 2 augustus verdiend worden door een franciscaans godshuis te bezoeken en de voorgeschreven gebeden te hebben gebeden.
- Portiuncula (klein deel) is de naam die Franciscus van Assisi gaf aan de kapel uit de 6e eeuw, die de Benedictijnen van Monte Subasio aan hem ten geschenke hadden gegeven. Franciscus herstelde de kapel. Hij verbleef met voorliefde in Portiunculo en koos er de evangelische armoede tot levensideaal. Zeker vanaf de 14e eeuw kon eenmaal per jaar, op 2 augustus (de inwijdingsdag van de kapel) een volle aflaat worden verdiend in Portiuncula.
- Paus Pius VII verleende op 7 april 1804 de Portiuncula-aflaat aan de kerk in Ulestraten. In 1881 vroeg pastoor Romans aan Rome verlof om de aflaat ook te kunnen verdienen op de zondag na 2 augustus, omdat velen deze door de week niet konden verdienen vanwege drukke werkzaamheden in de oogsttijd. Paus Leo XIII gaf op 8 juli 1881 hiervoor toestemming.
- Op 6 mei 1806 verleende paus Pius VII een tweede aflaat aan de kerk van Ulestraten, te verdienen op het feest van de H. Catharina (25 november) en de daarop volgende zeven dagen.

Bronnen en literatuur

Literatuur: W. van Mulken, Hart van Ulestraten. Geschiedenis van de parochie St. Catharina (Ulestraten: 2004); Schrödel, 'Portioncule', in: Encyclopédie de la théologie catholique, dl. 18 (Parijs: 1863).
Websites:
https://nl.wikipedia.org/wiki/Sint-Catharinakerk_(Ulestraten);
https://federatie-edithstein.nl/ulestraten/het-kerkgebouw-st-catharina/
Overige Bronnen: KDC BiN-diskw.-dossier Ulestraten-H. Catharinakerk.

Laatste mutatie 13-04-2026
  naar het KDC, voor aanvullingen en commentaar.