Utrecht, H. Nicolaas van Tolentino (Tolentijn)

Gediskwalificeerd: ja
Cultusobject: H. Nicolaas van Tolentino (Tolentijn) Open Street Maps
Datum: 10 september (tot 1969) ; 7 juni (heiligverklaring)
Periode: 19e eeuw? - 20e eeuw
Religieuze context: Christelijk
Locatie: parochie van de Augustijnen
Adres: Oudegracht 69, 3511 AD Utrecht
Gemeente: Utrecht
Provincie: Utrecht
Bisdom: Utrecht
Samenvatting:

Ten minste in de 20e eeuw (jaren '50) was er sprake van een Nicolaas van Tolentinocultus in de Utrechtse paterskerk van de augustijnen. Er zijn verder geen gegevens bekend. Het gaat niet om een bedevaartplaats.

Auteur: Geert Vink / PJM
Illustraties:
Topografie

- In 1580 ging Utrecht over naar de Reformatie. Illegaal werden schuilkerken ingericht waar de katholieken in het geheim bij elkaar kwamen. Na verloop van tijd werden deze staties gedoogd door de overheid. In 1635 werd met toestemming van de Congregatio de Propagande Fide de Nederlandse Augustijnenmissie opgericht. Het jaar daarop kwam de eerste augustijner pater naar Utrecht. Zijn schuilkerk was gevestigd in het Hieron. steegje. In 1690 verhuisde de statie naar de Jeruzalemsteeg. In 1780 overleed de laatste augustijn van de statie. De statie bleef eigendom van de augustijnen maar werd in bruikleen gegeven aan seculiere geestelijken. In de jaren '80 van de 18e eeuw ontstond er een conflict tussen de seculiere geestelijken en de augustijnen, met als resultaat dat de eerstgenoemden zich in 1793 afsplitsten en de augustijnen in 1794 terugkeerden in de Jeruzalemsteeg. Rond 1820 werd begonnen met de bouw van een nieuwe kerk, die in 1822 werd ingewijd. De kerk was gewijd aan de H. Augustinus en stond met haar ingang aan de Herenstraat (nu nr. 36). Deze kerk was de eerste katholieke kerk die na de Reformatie in Utrecht gebouwd werd. Om de noordelijk stadsdeel van de benodigde kerken te voorzien, verhuisden de augustijnen in 1840 naar de Oudegracht. Daar was een nieuwe, zogenaamde waterstaatskerk gebouwd in neoclassicistische stijl naar ontwerp van K.G. Zocher. Na het herstel van de bisschoppelijke hiërarchie werd de Augustijnerstatie aan de Oudegracht op 1 januari 1856 verheven tot parochie. De Sint-Augustinuskerk maakt sinds 2020 deel uit van de St.-Martinusparochie.

Cultusobject

- De augustijn Nicolaas Tolentino (†1305), of, vertaald, Nicolaas van Tolentijn, werd in 1245 in Sant'Angelo (It.) geboren als enig kind van ouders die lange tijd kinderloos waren gebleven. Nicolaas was een begenadigd prediker die al tijdens zijn leven als heilig werd beschouwd. Er worden vele wonderen aan hem toegeschreven, in Zuid-Europa, maar ook in België, vooral door het brood dat ter ere van hem gewijd wordt, de zogeheten: Nicolaasbroodjes. De H. Nicolaas wordt aangeroepen bij onvruchtbaarheid en voor goede bevallingen en in het algemeen bij alle denkbare kwalen en noden, geestelijk zowel als lichamelijk, bij mens en dier.

Verering

- Het is onduidelijk waar de claim van een bedevaart in de Utrechtse paterskerk vandaan is gekomen. Bij het geheel ontbreken van verdere gegevens in ieder geval geen bedevaart.
- In een vragenlijst van het Meertens Instituut uit 1959 wordt gerapporteerd dat jaarlijks in de parochie van de augustijnen het feest van de H. Nicolaas van Tolentijn wordt gevierd. Er wordt dan brood uitgedeeld voor het vee waar ieder dier een klein stukje van krijgt.

Bronnen en literatuur

Literatuur: Ivo Kruyver, De heilige Nicolaas van Tolentino. Levensschets (Culemborg: Paters Augustijnen, 1946).
Websites: 
https://hetutrechtsarchief.nl/onderzoek/resultaten/archieven?mizig=210&miadt=39&miaet=1&micode=822-2&minr=984700&miview=inv2;
https://nl.wikipedia.org/wiki/Sint-Salvatorparochie_(Utrecht).
Overige Bronnen: KDC BiN-diskw.-dossier Utrecht-Nic. van Tolentin[o]; schriftelijke informatie van P. Kool, boekhouder, in de vragenlijst nr. 23 van de Centrale Commissie voor onderzoek van het Nederlandse volkseigen, 1959.

Laatste mutatie 26-11-2025
  naar het KDC, voor aanvullingen en commentaar.