Rolduc, Ailbertus van Antoing

Gediskwalificeerd: ja
Cultusobject: Ailbertus van Antoing Open Street Maps
Datum: n.v.t.
Periode: 19e - 21e eeuw
Religieuze context: Christelijk
Locatie: abdijkerk Rolduc
Adres: Heyendallaan 82, 6464 EP Kerkrade
Gemeente: Kerkrade
Provincie: Limburg
Bisdom: Roermond
Samenvatting:

Ailbertus van Antoing (ca. 1060-1122) was de stichter van de abdij Rolduc. Hij wordt vanaf 2012 door een speciaal voor dit doel opgerichte rechtbank onderzocht in verband met eventuele zaligverklaring. Er is geen sprake van een bedevaart ter ere van Ailbertus in Rolduc.

Auteur: Geert Vink
Illustraties:
Topografie

- Samen met zijn beide broers Thyemo en Walgerus stichtte Ailbertus in 1104 een kleine houten kapel op de plaats waar later de abdij Rolduc gevestigd was. Al snel begon de bouw van een stenen kerk, waarvan de crypte in 1108 werd ingezegend. Uiteindelijk werden in de 12e eeuw de kloosterkerk en abdij Kloosterrade gerealiseerd op de plaats van het latere Rolduc.

Cultusobject

- Ailbertus van Antoing (Antoing, ca. 1060 - Sechtem, 19 september 1122) was een middeleeuwse geestelijke, die beschouwd wordt als de stichter van de abdij Rolduc. Over het leven van Ailbertus van Antoing zijn vrij veel gegevens bekend uit de Annales Rodenses, de kroniek van de abdij Rolduc (of Kloosterrade), die enkele tientallen jaren na zijn dood werd geschreven en dus als vrij betrouwbaar kan worden beschouwd.
- Ailbertus was afkomstig uit Antoing (bij Doornik in het huidige België). Volgens de Annales Rodenses was hij de zoon van de edelman Amorricus, een godvruchtig man. Ailbertus zou zijn lievelingszoon zijn geweest, maar hij was in feite geliefd bij iedereen. De schrijver van de Annales geeft daarmee al de goddelijke uitverkiezing aan van Ailbertus voor zijn toekomstige taak.
- Ailbertus was verwant aan graaf Gerard de Lange van Gelre, Gozewijn van Heinsberg, graaf Hendrik van Kriekenbeek en graaf Dirk van Kleef, die alle vier achterkleinkinderen waren van de broers Gerard en Rutger, die rond 1033 uit hun geboortegebied Antoing vluchtten naar Wassenberg. 
- Na zijn priesterwijding trok Ailbertus samen met zijn broers Thyemo en Walgerus naar Burg Rode in het huidige Herzogenrath. Zij zochten een ascetisch leven in volstrekte armoede. Van graaf Adelbert van Saffenberg (ook: Saffenburg) uit Mayschoß aan de Ahr, tevens de eigenaar van Burg Rode, kreeg Ailbertus een stuk grond waarop hij in 1104 een eenvoudig onderkomen en een houten kapelletje bouwde. Kapel en onderkomen lagen op de plaats waar nu abdij Rolduc (of Kloosterrade) gevestigd is. De rijke Embrico uit Mayschoß sloot zich met zijn gezin aan bij Ailbertus. Al snel begon de bouw van een stenen kerk, waarvan de crypte al in 1108 kon worden ingezegend. De bouw van de kerk gestaag. Dit was mogelijk doordat de welgestelde Embrico het klooster ondersteunde. Embrico doneerde in 1106 en 1107 een groot deel van zijn bezittingen aan de abdij. Ailbertus werd nooit tot abt gewijd maar hij had wel van 1104 tot 1111 de leiding over de abdij Kloosterrade. Van graaf Saffenberg ontving Ailbertus in 1107 een stuk land voor de bouw van een vroenhof (hoeve Lichtenberg) tussen Berenbruch (het huidige Berenbos) en de Holzkuhl. Ailbertus wilde in de abdij de strenge armoede van het kloosterleven handhaven. De andere kloosterlingen en Embrico daarentegen wilden hun onderkomen vergroten. Ailbertus besefte dat hij niet met Embrico kon samenwerken en verliet in 1111 het klooster. Hij werd opgevolgd door Richerus. Ailbertus vertrok naar Clairfontaine in Picardië om daar een nieuwe abdij te stichten. Later besloot Ailbertus terug te keren naar de abdij Kloosterrade. Onderweg werd hij ziek. Hij overleed in 1122 in Sechtem (bij Bonn), waar de familie Saffenburg tot 1280 bestuurlijke invloed had. Ailbertus werd begraven in de Sint-Nicolaaskapel van Sechtem.    

Verering

- In 1771 werd te Sechtem, bij de bouw van de nieuwe Sint-Nicolaaskapel, het vermeende gebeente van Ailbertus teruggevonden. In 1895 werd de resten van de kloosterstichter afgestaan aan Rolduc, waar ze op 7 augustus van dat jaar plechtig werden bijgezet in de crypte van de Abdijkerk Rolduc. Twee jaar later werd het eenvoudige reliekschrijn geplaatst in een monumentale stenen sarcofaag, die door de bekende Roermondse architect Pierre Cuypers was ontworpen.
- In enkele 17e-eeuwse geschriften werd verhaald dat het gebeente van Ailbertus al veel langer in Rolduc verbleef. Het graf in de abdijkerk zou in de tachtigjarige Oorlog, in 1574 of 1578, door Staatse troepen zijn vernield. Deze theorie wordt ondersteund door een beschrijving van de crypte door Joseph Alberdingk Thijm uit 1855 (vóór de restauratie door Cuypers), waarin Alberdingk Thijm melding maakt van een begraafplaats, "wellicht van den stichter der abdij".
- Op 12 juli 1904 werd het achtste eeuwfeest van de abdij Rolduc gevierd. Ter gelegenheid daarvan werd op het voorplein van de abdijkerk een monument van Ailbertus onthuld. Het hardstenen gedenkteken, een zuil met het standbeeld van Ailbertus en enkele reliëfs, bekroond door een model van de door hem gestichte kerk, was evenals de sarcofaag ontworpen door Pierre Cuypers.
- In 1939 verscheen het jeugdboek Avonturen in het land van Rode van A.J. Toussaint over het leven van Ailbertus.
- Geleidelijk rezen er twijfels over de echtheid van het gebeente, omdat dit er onnatuurlijk uitzag. In 1995 vond, met toestemming van de bisschop van Roermond, een onderzoek plaats door de fysisch antropoloog Rafaël Panhuysen. Een deel van het gemonteerde skelet bleek uit houten replica-beenderen te bestaan. De rest van het 'gebeente van Ailbertus' bestond uit botten van minstens drie personen, waaronder een man, een vrouw en een kind. Na C14-datering van een deel van de botten werd geconcludeerd dat het botmateriaal van rond 1530 dateerde. Onbekend is of het deel van de relieken dat in 1895 in Sechtem achterbleef, echt is. Dit deel werd in 1932 in een reliekschrijn van de Sint-Nicolaaskapel naar de parochiekerk overgebracht.
- Sinds omstreeks 2010 wordt onderzoek gedaan naar de mogelijkheid om tot een zalig- en daarna eventueel heiligverklaring van Ailbertus van Antoing te komen. Op 11 mei 2012 werd door de bisschop van Roermond, mgr. Frans Wiertz, in de bibliotheek van Rolduc een kerkelijke rechtbank officieel geïnstalleerd, die het leven van Ailbertus kritisch zal onderzoeken en beoordelen. De Stichting Ailbertus Rolduc is opgericht om de voortgang van het zaligverklaringsproces te bevorderen. Ze zamelt hiertoe de nodige informatie in.

Bronnen en literatuur

Literatuur: R. Corten, De eerbiedwaardige priester Ailbertus, stichter van Rolduc (Maastricht: Schols, 1904); L. Augustus, 'Het vermeende gebeente van Ailbertus', in: PSHAL (Publications de la Société Historique et Archéologique dans le Limbourg) vol. 140 (2004) p. 43-66; Emile Ramakers, Luc Wolters, Ailbertus. Kloosterstichter tegen wil en dank? (Kerkrade: Stichting Ailbertus Rolduc, 2008); De Limburger, 9-5-2012; De Limburger, 9-5-2012, editie Parkstad.
Websites: Abdij Rolduc - Wikipedia;|
https://kerkradewiki.nl/kerkrade/ailbertus-van-antoing/; 
https://nl.wikipedia.org/wiki/Ailbertus_van_Antoing;
Rijksheerlijkheid Saffenberg - Wikipedia;
https://kerkradewiki.nl/kerkrade/mayschoss-embrico-van/;
https://www.genealogieonline.nl/stamboom-i-m-d-de-vries/I22133.php;
https://nl.wikipedia.org/wiki/Antoing.
Overige Bronnen: KDC BiN-diskw.-dossier Rolduc-Ailbertus.

Laatste mutatie 28-10-2025
  naar het KDC, voor aanvullingen en commentaar.