- Object van verering in Arnhem waren relieken van de martelaar Eusebius, die in de tweede eeuw onder keizer Commodus (180-192) samen met Vincentius, Peregrinus en Pontianus in Rome de marteldood stierf. Deze relieken zouden in de negende eeuw door paus Sergius II (844-847) op aansporing van keizer Lotharius I, die na zijn terugtrede als keizer monnik werd in Prüm, geschonken zijn aan graaf Markward, de abt van Prüm. De relieken werden in 1453 door Walram van Wamel, in 1451 benoemd tot pastoor van Arnhem, plechtig overgebracht naar de Gelderse stad. Op 22 augustus 1453, woensdag na Maria Tenhemelopneming en drie dagen voor de feestdag van Eusebius, betaalden de burgemeesters van Arnhem een drinkgeld aan de pastoor voor 42 mannen, 'als hy hier Sante Eusebium had gebracht'. Op 1 oktober 1453 zonden burgemeesters, schepenen en raad van Arnhem een brief aan de abt en het convent van Prüm om hen te danken voor het feit dat zij 'onse kirche ende stat verluchtet ende verciert hebben mit enen duerbaren schatt, als mit den weerdigen gantschen lichaem des heiligen martelers Eusebii, ende voele particulen ende stucken van anderen weerdigen'.
Kennelijk was een jaar eerder al een reliekhouder vervaardigd, want op 19 december 1452 werden elf Rijnse guldens betaald aan 'den luden die dat heilichdoem brachten'. Mogelijk is hiermee het object bedoeld dat het bovenstuk vormt van de huidige reliekhouder. Dit bovenstuk wordt op kunsthistorische gronden inderdaad in het midden van de 15e eeuw gedateerd. Het is een zilveren hoofdreliquarium, een reliekhouder in de vorm van een hoofd met schouders. Het toont een hiëratisch, strak voor zich uit starend gelaat, omgeven door licht krullend haar. Een strakke halsband met vier knoopjes aan de voorzijde scheidt het hoofd van de glad gepolijste schouders. Het strak vormgegeven gelaat kan opgetild worden, waardoor de schedelreliek zichtbaar wordt. Het fraai gestileerde haar is van verguld zilver. Hoe en waar de andere uit Prüm overgebrachte relieken bewaard werden, is niet bekend.
- In 1579 werd in de stad Arnhem de reformatie doorgevoerd. De laatste pastoor Jorgen van Prumen (van Prüm), die reeds dertig jaar de Arnhemse parochie leidde, werd aanvankelijk ongemoeid gelaten en mocht zelfs korte tijd in zijn pastorie blijven wonen. In 1583 nam hij toch uit veiligheidsoverwegingen zijn intrek in het Agnietenklooster aan de Beek (tegenwoordig Beekstraat) te Arnhem, waarheen hij ook de relieken van Eusebius overbracht. In 1591 overleed pastoor Jorgen. Omdat de overste van het Agnietenklooster, zuster Gertrudis, vreesde dat de relieken toch in beslag genomen zouden worden, liet zij deze heimelijk de stad uitsmokkelen en naar Emmerik overbrengen. Vandaar zou een gedeelte, waaronder het reliekschrijn met de schedel van Eusebius, naar Deventer zijn overgebracht. Ook zou Gertrudis omstreeks die tijd relieken naar Zutphen hebben laten brengen. 
Sasbout Vosmeer (1548-1614), vanaf 1592 apostolisch vicaris van wat spoedig de Hollandse Zending zou gaan heten, spande zich in om de verblijfplaats van de relieken te achterhalen. In 1625 keerde in elk geval het zilveren hoofdreliquarium van Eusebius weer terug naar Arnhem. Abusievelijk verkeerden de Bollandisten in de 18e eeuw in de veronderstelling dat de reliekhouder zich nog te Deventer bevond. 
In de loop van de 17e eeuw werd het hoofdreliquarium vergroot met een zilveren midden- en onderstuk. Het middenstuk sluit aan op het schoudergedeelte en heeft aan de voor- en achterzijde een fenestella of kijkvenster. Het ovale kijkvenster aan de voorzijde wordt omgeven door palmtakken. Aan weerszijden van het venster knielt een engel met gevouwen handen. Aan de achterzijde is het kijkvenster omgeven door florale motieven (bloemen en vruchten). Aan beide zijden is een reliek zichtbaar. Het reliek aan de voorzijde zou de versteende tong van Eusebius zijn. Tijdens het martyrium van Eusebius zou volgens de overlevering zijn tong door de beulen zijn uitgerukt, waarna de martelaar toch onverdroten voortging te getuigen van zijn geloof. Onder beide relieken bevindt zich een perkamenten strookje met het opschrift 'B. EUsebI Martyr ora pro nobIs ConsoDaLIbUs' (zalige Eusebius, martelaar, bid voor ons tochtgenoten). In deze aanroep zit een chronogram verwerkt met het jaartal 1663. Het onderstuk is een rechthoekige kist die met zilveren platen is beslagen. Aan de voorzijde is in het midden Eusebius afgebeeld als Romeins soldaat met helm en harnas en aan weerszijden een engel die komt aanvliegen met een zegekrans voor de martelaar. In de kransen is te lezen respectievelijk 'Sanctus' en 'Eusebius mar'. Florale motieven vullen het vlak verder. Boven de twee engelen is het jaartal 1669 aangebracht.
- De inmiddels uit drie delen bestaande reliekhouder kreeg een plaats in een van de katholieke schuilkerken in Arnhem, waarschijnlijk aanvankelijk in de St. Jansstatie en later in de in 1690 gestichte en door seculieren bediende statie van St. Eusebius. Deze inmiddels gesloopte statie had haar ingang aan de Luthersesteeg, maar stond in Arnhem wegens de grote zijgevel met ramen aan de Varkensstraat bekend als de Varkensstraatkerk. In 1779 werd zij onder leiding van pastoor Bernard Roes vergroot, zodat de achtergevel op de Muntersteeg uitkwam. In 1811 werden de beide katholieke staties in Arnhem, de St. Eusebiusstatie en de St. Jansstatie, samengevoegd tot een parochie, met de St. Walburgiskerk als parochiekerk en de St. Eusebiusstatie als bijkerk. 
In 1858 werd de statie door Joannes Zwijsen, aartsbisschop van Utrecht, tot zelfstandige parochie verheven en de voormalige schuilkerk tot parochiekerk. Omdat de kerk zich in vervallen staat bevond, werden voorbereidingen getroffen voor nieuwbouw. Op 14 januari 1864 werd de bouw aanbesteed, en reeds op 24 oktober 1865 kon de energieke Johannes Henricus van Basten Batenburg, pastoor van de St. Eusebiusparochie van 1858 tot 1889 en later tevens deken van Arnhem en kanunnik van het kathedraal kapittel, de inwijding van de aan de westzijde van het Nieuwe Plein gebouwde nieuwe parochiekerk van St. Eusebius beleven. Het reliekschrijn van Eusebius werd in deze, naar ontwerp van architect H.J. van den Brink in stucadoorsgotiek gebouwde kerk ondergebracht, waar het een plaats kreeg op het rechter zijaltaar. Dat werd speciaal voor het schrijn naar ontwerp van J.C. Wilbrink vervaardigd door Arie Lisman uit Utrecht. Het in gebronsd metaal uitgevoerde altaar bood in een rondboog boven het tabernakel plaats aan het schrijn. Boven het schrijn hielden twee engelen een kroon vast. Aan weerszijden van het schrijn waren scènes uit het martyrium van Eusebius en zijn drie gezellen afgebeeld. Verder waren door Wilbrink muurschilderingen aan weerszijden van het altaar ontworpen die een gehistoriseerd beeld van de overbrenging van de relieken van Prüm naar Arnhem gaven.
- Het teruglopend kerkbezoek leidde tot de sluiting van de (nieuwe) r.k. St. Eusebiuskerk in Arnhem. In 1990 werd het gebouw afgebroken. Van het negentiende-eeuwse Eusebiusaltaar zijn slechts fragmenten bewaard gebleven. Het kostbare reliekschrijn was reeds in 1988 overgebracht naar de schatkamer van de op 17 oktober 1964 tot basiliek verheven St. Walburgiskerk te Arnhem, waar het momenteel bewaard wordt. 
Een deel van de relieken van Eusebius moet overigens tot 1944 reeds in een schrijn bewaard zijn geweest in de St. Walburgiskerk, die in 1808 weer voor de katholieke eredienst beschikbaar was gesteld. Deze relieken bevonden zich namelijk in een kist die in 1853 bij de afbraak van het oude altaar in de St. Walburgiskerk en de bouw van een nieuw priesterkoor te voorschijn kwam. Op de zolder van de pastorie werd toen tevens een plaat gevonden met de beeltenis van Eusebius en het jaartal 1622. Deze plaat paste op de kist, zodat aangenomen werd dat het om een kist met relieken van Eusebius ging die in 1622 aan de St. Jansstatie geschonken was. De kist met relieken werd in het nieuwe altaar van de St. Walburgiskerk geplaatst. In 1938 vervaardigde de Roermondse glazenier Joep Nicolas nog een altaar in opaline glastechniek met ondermeer een afbeelding van Eusebius. Het schrijn met diens relieken en die van andere heiligen werd onder het altaar geplaatst. Altaar en schrijn zijn evenwel bij het bombardement van Arnhem in september 1944 verloren.
 

- Al kort na de translatie van de relieken van Eusebius van Prüm naar Arnhem in 1453 zijn er blijken van verering. In 1455 betaalde het stadsbestuur van Arnhem een som gelds voor 25 kruiken olie ten behoeve van de drie lampen 'tot sunte Eusebius'. In 1473 wordt in de stadsrekening van Arnhem voor het eerst een broederschap van de heilige Eusebius vermeld. De stadsrekening van 1474 bevat een post voor de speellieden die 'voir sente Euzebius spoelden op synen dach doe men hem droech'. Blijkbaar vond toen op de feestdag van Eusebius, dat wil zeggen op 25 augustus, een ommegang met de reliekhouder plaats. De Bollandisten wisten in de 18e eeuw, mogelijk uit mondelinge overlevering, te melden dat het schrijn door vier priesters gedragen moest worden. Tot wanneer de ommegang op het feest van Eusebius in Arnhem heeft bestaan, is niet bekend. In elk geval bepaalde hertog Karel van Gelre en Gulik nog op 10 augustus 1530, dat 'om sunderlinge milde oirsaicken' voortaan op het feest van Eusebius niet alleen het hoofd van de heilige, maar dat 'nu en toekomende sent Eusebius daeghe ind so voirtaen alle Jair syne gehele hijllige Reliquien und gebeenten mitter casten solempnelick' gedragen moesten worden. Het laatste getuigenis van een bijzondere viering van het feest van Eusebius dateert uit het jaar 1554. In dat jaar wordt een uitgavenpost vermeld voor speellieden 'die dat spull spuelden op sint Eusebiusdach van der doet'.
- Het duidelijkste getuigenis van het feit dat de verering van Eusebius een meer dan alleen lokale aantrekkingskracht uitoefende, vormt een in handschrift overgeleverd mirakelboekje. Het is rond 1500 geschreven in het klooster Bethanië bij Arnhem, een in 1404 of 1405 gesticht convent van zusters van het gemene leven, dat later in de 15e eeuw is opgenomen in het Kapittel van Windesheim. Het mirakelboekje bevat de opsomming van 32 gebedsverhoringen op voorspraak van de Arnhemse Eusebius. Drie verhoringen zijn gedateerd: het veertiende mirakel in 1470, het 22e in 1474 en het 24e in 1475. Het mirakelboekje kan dus op zijn vroegst na dat jaar zijn samengesteld. De eerste dertien verhoringen hebben alle betrekking op personen uit Arnhem zelf. Pas uit de volgende mirakelverhalen blijkt dat ook van elders gelovigen naar Arnhem kwamen om de voorspraak van Eusebius in te roepen. Genoemd worden de gehuchten, dorpen en steden Elden, Lathum, Huissen, Ede, De Praast, Zutphen, Deventer, Nijmegen, Emmerik, Terborg, 's-Heerenberg en Amersfoort. Van een vrouw uit Utrecht, die Eusebius aanriep om genezing te krijgen van haar kraamvrouwenkoorst, wordt vermeld dat zij vroeger in Arnhem had gewoond, en van een vrouw uit Mechelen wordt gezegd dat zij Arnhem ooit bezocht had en toen over Eusebius had horen vertellen. Deze toevoeging maakt het mogelijk dat deze vrouw uit de Zuidnederlandse stad Mechelen kwam en niet uit het Gelderse dorpje Megchelen in de nabijheid van Arnhem. Toch lijkt de verering voor 'den heiligen weerde vrient Gades sunte Eusebius' niet meer dan een regionale uitstraling gehad te hebben. Vrijwel alle genoemde plaatsen liggen immers binnen een straal van vijftig kilometer rond Arnhem. Eusebius werd voor een breed scala aan ziekten aangeroepen: verstikking, verlamming, blindheid, stomheid, doofheid, gezwellen, bloedingen, een beroerte, een keelziekte en een hartkwaal. Daarnaast worden in het mirakelboek verhoringen vermeld bij gevallen van verdrinking, bij een overval, een gevangenname en een verbroken vriendschap.
- Vanaf het midden van de 16e eeuw ontbreken getuigenissen over een meer dan locale verering voor de Arnhemse relieken van Eusebius. De overgang van de stad naar de reformatie in 1579 betekende het einde van een cultus die waarschijnlijk toch al niet meer van grote betekenis was, en de verdwijning van de relieken maakte enige tijd zelfs het voortbestaan van een lokale cultus onwaarschijnlijk. Na de terugkeer van de relieken van Eusebius in Arnhem in de 17e eeuw is er nooit meer een verering tot stand gekomen die meer was dan van lokale aard. Ook de nieuwe St. Eusebiuskerk uit 1865 groeide nooit uit tot een bedevaartkerk.
- Sinds 1988 wordt, zoals gezegd, het reliekschrijn van Eusebius in de schatkamer van de basiliek van St. Walburgis te Arnhem bewaard. De enige uiting van verering die is overgebleven, bestaat uit de plaatsing van het schrijn op het priesterkoor van de basiliek op het feest van de kerkwijding. Deze plaatsing gaat niet gepaard met verdere handelingen die van verering blijk geven. Een ansichtkaart in kleur van de reliekbuste is er te koop.
Een Eusebiusbeeld van de hand F.W. Mengelberg uit het einde van 19e eeuw (afkomstig uit de 19e-eeuwse Eusebiuskerk) is eveneens in de Walburgkerk te vinden.