- De bakstenen kerk van Banholt staat in het centrum van het dorp op een driehoekig pleintje (vroeger 'den Schapendries' genoemd) waar drie wegen samenkomen: de Dalestraat, de Bredeweg en de Mheerderweg. Aan de de uiteinden van het plein of aan de weg bevinden zich nog andere religieuze monumenten, respectievelijk een kleine Lourdesgrot, een beeld van O.L. Vrouw van Fatima en een beeld van Christus Koning. Verder staat bij de ingang van de kerk een grote meiboom, de Gerlachden. De kerk, in 1874 in baksteen opgetrokken naar een ontwerp van architect Jonkergouw uit Meerssen, omvat een middenschip en twee zijbeuken en is gebouwd in een vereenvoudigde classicistische stijl. De parochiekerk in het Belgische dorp Berneau (prov. Luik) heeft hierbij als voorbeeld gediend. In 1922 werd er een toren toegevoegd aan de Banholtse kerk. In 1927 werd Gerlach definitief als kerkpatroon gekozen. Tot een aantal jaren terug lag er een drietal café's rond de kerk, waarvan 'Het Centrum' druk bezocht werd tijdens de Gerlachbedevaart.
- In de zijbeuken geven acht glas-in-loodramen het leven en de dood van de H. Gerlach weer. De afbeeldingen zijn gebaseerd op de schilderingcyclus in de kerk van ⟶ Houthem-SintGerlach. Zij zijn in 1910-1912 vervaardigd door het Atelier van glasschilderkunst Gebrs. Den Rooijen te Roermond. Al deze ramen zijn geschenken van de parochianen, het kerkbestuur of van inwoners van Terhorst (een gehucht onder Banholt), Sibbe en Berg en Terblijt.
- De naam Gerlach komt veelvuldig voor als tweede doopnaam onder (oudere) parochianen.
 

- In 1881 kwam het rectoraat Banholt tot stand. Enkele jaren eerder, in 1874, hadden de dorpelingen, ondanks het verbod van de bisschop, eigenhandig en op eigen kosten, de huidige kerk gebouwd. Na de bouw stapte een delegatie uit Banholt opnieuw naar de bisschop om te vragen om een geestelijke bedienaar. In lijn met zijn vorige besluit ging de bisschop niet in op dit verzoek. Vervolgens beriepen de Banholtenaren dr. Switteck, een oud-katholieke priester uit Tsjechië, om in hun kerk dienst te doen. Zo ontstond wat genoemd wordt 'het schisma van Banholt'. De bisschop voelde zich daarop genoodzaakt toe te geven aan het eerder gedane verzoek, om het ontstaan van een oud-katholieke enclave in zijn bisdom te voorkomen. Hij richtte het rectoraat Banholt op met als eerste rector Lambertus Nijssen, een geboren Sittardenaar. Tot 1939 was het rectoraat afhankelijk van de St. Lambertusparochie te Mheer. In dat jaar werd het rectoraat tot parochie verheven en net als de rectoraatskerk toegewijd aan St. Gerlach.
- Volgens de lokale overlevering bestond er reeds voor de oprichting van de nieuwe parochie een Gerlachverering in de regio van Banholt. Dit hoeft niet te verwonderen aangezien het gebeente van deze heilige Limburgse kluizenaar uit de 12e eeuw berust in de parochiekerk van het nabije Houthem-Sint-Gerlach. Gerits suggereert dat het begin van de cultus te maken kan hebben met de aankoop na 1881 van een afgedankte klok uit de kerktoren te Houthem. De aanschaf van het eerste Gerlachbeeld in 1882 en de aanbrenging van de glas-in-loodramen in 1910 bevestigen eveneens een vroeg ontstaan van de verering.
- Een stimulus voor de verering was ongetwijfeld de toeschrijving aan de voorspraak van St. Gerlach dat op Pinkstermaandag 1902 bij een blikseminslag in het kerkgebouw de daar aanwezige parochianen ongedeerd bleven.
- Na de oprichting van de parochie werd Gerlach te Banholt meer in het algemeen aangeroepen tegen ziekten onder mensen en vee. Uit de wijde omgeving kwamen landbouwers ter bedevaart: Eckelrade, Sint-Geertruid, Reijmerstok, Mheer, Noorbeek, Margraten, Heugem-Maastricht maar ook uit Houthem-St. Gerlach zelf en soms ook van over de Belgische grens zoals uit Sippenaken, Hombourg en Remersdaal. Afgezien van de eigen parochianen ging het, althans in de jaren dertig van de 20e eeuw, niet om grote aantallen bezoekers; men spreekt van enige tientallen. Zij kwamen met de fiets aan de ene hand en een rozenkrans in de andere hand biddend naar Banholt gelopen. Na de plechtigheden en de kermis gingen zij fietsend weer naar huis. Op de feestdag (waarschijnlijk 5 januari en/of Pinkstermaandag) werd brood en water gezegend en werd zand meegenomen, meestal om thuis in de stallen te strooien. De dieren zelf werden niet gezegend. Gerlach werd ingeroepen bij ziekten van alle dieren. Sinds de Tweede Wereldoorlog is de bedevaart langzamerhand verlopen tot een min of meer lokale verering in de jaren zestig.
- Van oudsher bestonden er goede contacten met de grote Gerlachbedevaartplaats in Houthem. Daardoor konden de parochianen een klokje uit de kerk van Houthem verwerven, waarnaar later het parochieblad werd vernoemd ('St. Gerlachusklokje'). Ook het Gerlachzand dat in Banholt verkrijgbaar is, komt uit Houthem.
- Op de zaterdag voor Pinksteren bestond het gebruik dat de jonkheid van Banholt een Gerlachus-denneboom (vgl. de Brigida-den in ⟶ Noorbeek) ging kappen op het landgoed van graaf De Béhauld in Altembroek, vlak over de Belgische grens. Met stilzwijgende toestemming van de graaf werd deze boom 'meegenomen'. Als de den op het kerkplein is opgericht wordt hij versierd met bloemen, wimpeltjes en een vlag in de top. Tegenwoordig wordt deze den gehaald in het Bovenste Bosch bij Epen. De pastoor gaat mee, improviseert een Gerlachgebed om zijn voorspraak in te roepen en mag dan de eerste bijlslagen doen. Na het neerhalen van de boom wordt deze via Slenaken, Noorbeek en Mheer naar Banholt gebracht. Gerlachs bescherming over de landerijen wordt ingeroepen, maar omdat er in 1999 nog maar vijf actieve boeren in het dorp waren, werd de heilige gevraagd zijn bescherming ook tot de werkplekken en arbeidsplaatsen van de andere inwoners uit te breiden.
- De verering komt aan het einde van de 20e eeuw nog tot uiting in de uitstelling en verering van zijn reliek op de eerste maandag van iedere maand na de mis van 19.00 uur. Op die dagen is het opmerkelijk drukker dan tijdens de andere missen door de week. De bezoekers zijn overigens nagenoeg allen afkomstig uit Banholt. Ter ere van Gerlach zijn in de kerk onder meer noveenkaarsen te koop met een afbeelding van de heilige. De brood- en zandzegening op de feestdag van Gerlach bestaat nog steeds: het brood wordt thuis genuttigd en het zand, verpakt in speciale zakjes, wordt over de tuinen en landerijen uitgestrooid. Er worden jaarlijks nog zo'n 150 plastic zakjes aangemaakt, die naast het Gerlachbeeld worden neergezet. Rond Pasen is de voorraad meestal uitgeput. De kermis vindt op de eerste zondag van het jaar plaats (vroeger vast op de dagen 4-6 januari).
- Op 5 januari 2025 werd door de Wittemse SPV Limburg, in het kader van het 150-jarig bestaan van de parochie Banholt een pelgrimstocht van 13 km voor de streekheilige Gerlach georganiseerd, waarbij men te voet gaat van Houthem Sint Gerlach naar Banholt. Onderweg zijn er stops bij kapellen in Honthem (Margraten) en 't Rooth.