- Vanaf ongeveer het midden van de vierde eeuw oefende Palestina, het Heilig Land met zijn heilige plaatsen een bijzondere aantrekkingskracht uit op christenen. De pelgrimage naar het aards Jeruzalem sterkte hen bij de pelgrimage naar het Hemels Jeruzalem. Door de eeuwen heen behield Jeruzalem voor christenen zijn aantrekkingskracht als bedevaartbestemming. Omdat voor het gros van hen de reis te lang en/of te kostbaar en/of te gevaarlijk was, werden al in de late Oudheid en vroege Middeleeuwen in christelijke regio’s kerken, gebouwen en omgevingen gebouwd naar voorbeeld van de Heilig Grafkerk van Jeruzalem en van andere gebouwen en locaties. Zo kon men dichter bij huis weliswaar niet op gelijke maar toch op gelijkende wijze de liturgie vieren. In de late Middeleeuwen werden talrijke kerken voorzien van voorstellingen van Jezus’ graf. Visuele reconstructies van Jezus’ kruisgang bevorderden, vooral in de kloosterwereld, de praktijk van de ‘geestelijke pelgrimage’, die zich louter in het innerlijk voltrok en waarvoor dus geen ruimtelijke verplaatsing nodig was. Zo werden er veelvuldig parken aangelegd die verwezen naar de lijdensweg van Jezus. Menige van deze landschapsbepalende complexen, zoals de Sacro Monte's in Piemonte, de Kalwaria Zebrzydowska nabij Krakau in Polen, de Landschaftsbilderbibel in Arenberg bij het Duitse Koblenz, en het ‘Holy Land’ in Washington D.C., oefenen tot op heden een grote aantrekkingskracht uit op pelgrims en andere geïnteresseerden. Met name in de 19e eeuw maakte de Palestinabedevaart een grote bloei door, zowel onder katholieken als onder protestanten. In het hiervoor genoemde rijtje past ook de Heilig Land-Stichting bij Nijmegen, ontstaan naar aanleiding van de pelgrimstochten die priester Arnold Suijs in 1903 en 1905 naar Palestina ondernam. 
- De Heilig Landstichting lag binnen de gemeente Groesbeek (sinds 2015 gemeente Berg en Dal) in de parochie De Meerwijk. Binnen de gemeente vormde de HLS een apart buurtschap dat geleidelijk met het buurtschap De Ploeg een dorp vormde, eveneens HLS genaamd.
- Op 3 november 1908 werd met bisschoppelijke permissie een kerkje gewijd (en aan wie?) op de zogenoemde Bakkersberg. Het was gebouwd in opdracht van Vroomans die de heuvel later omdoopte tot Sionsberg. Het was min of meer een eerste gebouwde aanzet voor de HLS van een paar jaar later.
- Op 28 februari 1911 werd in Waalwijk de Heilig Land-Stichting opgericht; op 8 maart goedgekeurd door bisschop Van de Ven. Suijs werd geestelijk bestuurder van de stichting en Ernest Laane werd voorzitter met als ondervoorzitter de plaatselijke (Waalwijk of HLS?) notabele, baron Franciscus van Lamsweerde. Als erevoorzitter fungeerde kardinaal Vincenzo Vannutelli (†1930) protector van de Dochters van het H. Hart van Jezus. Dankzij schenkingen van bestuursleden kon de HLS in 1913 tientallen hectaren grond aankopen rondom de Bakkersberg en het Sionskerkje; het kerkje werd pas in 1916 verworven en daarmee werd het HLS-terrein gecompleteerd.
- De eerste-steenlegging van de Cenakelkerk door Suijs vond op 30 mei 1913 plaats. Daarmee begon niet alleen de bouw van de in Byzantijnse stijl ontworpen Cenakelkerk maar ook, aan weerszijden daarvan, van de pastorie en het pelgrimshuis, sinds 1928 Casa Nova geheten. Een deel van het pelgrimshuis werd in 1915 het klooster van de Dochters van het H. Hart van Jezus die uit Berchem kwamen. 
-  In 1914 begonnen op het terrein voorbereidende werkzaamheden voor een begraafplaats voor zowel parochianen als niet-parochianen. Deze begraafplaats zou, met enkele staties van de Kruisweg en een Calvarieberg, één geheel gaan vormen met de Cenakelkerk en het devotiepark. 
- Op 6 januari 1915 werd Arnold Suijs benoemd tot pastoor van de nieuwe parochie De Meerwijk, waarbinnen het toekomstig devotiepark en de in aanleg zijnde begraafplaats gelegen waren. Dezelfde dag zegende Arnold Diepen, inmiddels hulpbisschop van ’s-Hertogenbosch, de Cenakelkerk, de pastorie, de museumzaal [uitleg], en het klooster in.
- Suijs wijdde kerstavond 1919 in het devotiepark de ‘Grot der Geboorte’ in. Op kerstochtend ging hij in processie naar de Grot, waar een priester het kindje neerlegde op de plek der geboorte.
- In 1928 vestigde een twintigtal uit Schiedam afkomstige zusters Karmelitessen een nieuw klooster [naam?] op het terrein, in een vrijgekomen gebouw van de Eerste Hulp Stichting.
- In 1932 werd begonnen met de bouw van de grote H. Hartbasiliek op het terrein; na de realisatie van de fundamenten en een enkel onderdeel kwam het jaar daarop de bouw stil te liggen en werd niet meer hervat.
- In 2004 verwierf het grootste deel van HLS / Openluchtmuseum de status van rijksmonument.

- In de praktijk kende de HLS twee cultusobjecten of bedevaartdoelen: het expliciete beeld van het H. Hart van Jezus en de generieke 'replica' van het Heilig Land met zijn heilige plaatsen.
- Op donderdag 29 juni 1916, daags voor het Heilig Hartfeest, wijdde Mgr. Bernardus J. Eras († 1952), procurator van het Nederlands episcopaat bij de Heilige Stoel, een door Stuyt ontworpen buitenkapel met daarin een door Gerrits ontworpen bronzen Heilig Hartbeeld. Het bouwwerk stond op de helling voor het kerkplein. De open voorzijde was gericht naar de bezoekers die langs de (niet meer bestaande) Engelenweg de kerk naderden. Voor de kapel was een terras aangelegd met een door Gerrits vervaardigd reliëf van twee drinkende herten en een klein waterbassin. Daarmee beschikte de nieuwe bedevaartplaats in deze kapel over een specifiek eigen cultusobject: het Heilig Hart van Jezus. Het beeld had overigens een voorlopige status en werd twee jaar later vervangen door een groter exemplaar.
- Op het Heilig Hartfeest 1918, in dat jaar op vrijdag 7 juni, wijdde Mgr. Diepen het nieuwe door Piet Gerrits ontworpen Heilig Hartbeeld, ter vervanging van het beeld dat twee jaar eerder in de Heilig Hartkapel was geplaatst.

Suijs' visioen
- Aan het slot van het Gedenkboek dat Suijs samenstelde naar aanleiding van de pelgrimstocht naar het Heilig Land in 1905 vertelt hij over een ‘klein, maar pittig volk’ dat, aangespoord door andere volken, besloot om zo nauwkeurig mogelijk het evangelie aanschouwelijk te maken door allerlei in het Heilig Land gelegen locaties uit de tijd van Jezus, onder meer het Cenakel (de plaats van het Laatste Avondmaal), te reconstrueren. Bezoekers aan deze plek ontmoetten bij aankomst eerst een beeld van Christus met de uitnodigende woorden ‘Komt allen tot Mij’ (Mattheus 11,18). Over de plek waar dit alles was verwezenlijkt, door hem ‘stichting’ genoemd, vertelt Suijs. In een opsomming meldt hij de beoogde replica’s van locaties in Palestina. De portee van dit ‘visioen’ is dat Suijs op dat moment al voor zich zag dat Nederlandse katholieken eerst als middel het evangelie aanschouwelijk zouden moeten maken, om zo het doel, een nationaal bedevaartsoord van het Heilig Hart, tot stand te brengen, met als centraal cultusobject een Heilig Hartbeeld. Zijn eigen bisschop Wilhelmus van de Ven zag zijn plannen eigenlijk niet zitten.
- Net als Suijs wilde de in Nijmegen wonende Jeanne Vroomans-Leclercq een devotiepark aanleggen met nagebouwde locaties uit het Heilig Land ten tijde van Jezus en met een basiliek als kroonstuk. Indachtig haar visioen wilde zij dat alles realiseren in een heuvelachtig landschap, zoals in Palestina. Daarvoor was weinig keuze in Nederland, maar in de onmiddellijke omgeving van Nijmegen viel haar oog op het onontgonnen gebied De Meerwijk bij Groesbeek. In september 1907 ontmoetten de twee visionaire geesten elkaar. Het klikte. Suijs stemde van harte in met Vroomans’ keuze voor Groesbeek, de heuvels daar deden ook hem denken aan Palestina. Een maand later richtte Vroomans een stichting op voor de aanleg van het park en weer een maand later ging zij over tot de aanschaf van de beoogde percelen. Ook kreeg zij gedaan dat de Bossche bisschop Van de Ven toestemming gaf aan een Belgische zustercongregatie, de Dochters van het H. Hart van Jezus, om in Groesbeek de permanente aanbidding van het Sacrament op zich te nemen.
- Omdat Vroomans in het in 1908 gebouwde kerkje allerhande relieken had ondergebracht, en bovendien ernaast een replica had laten bouwen van het huis van Maria in Loreto, kwamen daar al dagelijks bedevaartgangers op af. Daarmee was de locatie in de praktijk al een bedevaartplaats geworden.

Doel van de Heilig Landstichting
- In 1913 werden het doel van de stichting breed publiek gemaakt, namelijk: 'Op aanschouwelijke wijze in Nederland de herinneringen van Jezus Christus in het leven roepen ten einde op die wijze aan het volk, in de meest algemene zin van het woord, Jezus Christus te leren kennen en het volk door die kennis te brengen tot liefde.'
Dit doel zou via vier methoden moeten worden gerealiseerd:
A. Door de gewijde plaatsen van het Heilig Land na te bouwen, net zoals ze waren ten tijde van Christus, en op de meest authentieke en meest verheven wijze de Heilige Geheimen voor te stellen die aan deze gewijde plaatsen verbonden zijn, te beginnen met de Zaal van het Laatste Avondmaal, om daarin altijddurende aanbidding te hebben.
B. Door in een museum allerlei voorwerpen te verzamelen die een herinnering zijn aan het Heilig Land, de Heilige Schrift en de Heilige Geheimen. 
C. Door een tijdschrift over het Heilig Land uit te geven en conferenties te houden over het Heilig Land en de Heilige Geheimen. 
D. Door met raad en daad pelgrimstochten naar het Heilig Land te bevorderen en nu en dan zelf een pelgrimstocht naar het Heilig Land te organiseren.
- In de berichtgeving via pers en tijdschriften werd van meet af aan nadrukkelijk gewezen op het bedevaartkarakter van de HLS. Een bericht in Maandrozen ter eere van Jesus’ H. Hart eindigt met de woorden: ‘om van deze plek een geliefkoosd bedevaartsoord te maken ter verering van ’s Heeren beminnend Hart, wordt een beroep gedaan op de medewerking van alle katholieke Nederlanders’.
- Op 6 januari 1915 werd Arnold Suijs benoemd tot pastoor van de nieuwe parochie De Meerwijk, waarbinnen het toekomstig devotiepark en de in aanleg zijnde begraafplaats gelegen waren. Dezelfde dag zegende Arnold Diepen, hulpbisschop van ’s-Hertogenbosch, de Cenakelkerk, de pastorie, de museumzaal, en het klooster in. De beslotenheid en omvang van het park ‘Wat te Amsterdam bij stille omgang in ’t geheim des harten blijft besloten, komt in ons H. Land tot uitbarsting.
- In de loop van 1915 arriveerden al enkele door parochies georganiseerde processiebedevaarten. Vanwege de sluiting van de landsgrenzen fungeerde het devotiepark voor veel gelovigen als substituut voor het Duitse Mariaheiligdom Kevelaer. In 1916 werden er 43.666 bezoekers geteld, in 1917 waren dat er 47.882, en in 1918 nog 43.885. 1919, nadat de landsgrenzen weer open waren gegaan, kwamen er 76.516 bezoekers. In 1920 kwamen er al 120.486 en in 1921 niet minder dan  341.150 bezoekers, van wie een groot deel uit Duitsland, pelgrims en geïnteresseerde bezoekers tezamen.
- Vooral op de zondag na het Heilig Hartfeest, de derde zondag na Pinksteren, kwamen de bezoekers in groten getale, meestal in georganiseerd verband onder leiding van een pastoor of kapelaan. In de openlucht konden zij plaatsnemen op banken voor de kapel om, enigszins bijkomend van de vermoeienissen, de mis te volgen of naar preken te luisteren. Daarna ging men in processie door het park, langs de kruiswegstaties op het kerkhof, naar de Hemelvaartkoepel en weer terug naar de Cenakelkerk waar vanaf de loggia de zegen met het Sacrament werd gegeven. Om de toestroom van pelgrims te bevorderen werd in 1917 een aparte spoorweghalte aangelegd tussen Nijmegen en Groesbeek (spoorlijn Nijmegen-Kleef). Deze bleek niet rendabel en werd na enkele jaren alweer opgeheven.
- De HLS was in vijf jaar, mede dankzij het gevrijwaard blijven van het oorlogsgeweld, uitgegroeid tot een volwaardige grote bedevaartplaats. Al dan niet onder begeleiding van parochiegeestelijken kwamen gedurende het gehele jaar, met een piek rond het zomerfeest van het Heilig Hart, talrijke pelgrims hun gebed storten bij het Jezusbeeld en  schaften zich devotieprenten, ansichtkaarten, replica’s van het beeld, of andere devotionele souvenirs aan. Echter, ook al was de HLS de facto reisdoel van talrijke pelgrims, is ze paradoxaal genoeg nooit in de Pius-almanak opgenomen geweest in de rubriek ‘Bedevaarten’. Dat kwam omdat de HLS zoveel verschillende functies had en het verschil met beter afgebakende – landelijke, regionale of lokale – bedevaartplaatsen niet duidelijk genoeg was.

Keerpunt
- In de Pius-almanak van 1929 komt een grote koerswijziging van de HLS naar voren. Zo heeft de statutaire formulering ‘Natuur, Kunst en Wetenschap om de Christusgeheimen aanschouwelijk te maken’, plaats gemaakt voor de formulering ‘de Christus-geschiedenis aanschouwelijk namaken, zo historisch-getrouw mogelijk’. Bedevaarten naar het echte Heilig land worden niet meer vermeld. De formulering ‘bedevaarten van alle streken’ is ingeruild voor ‘verenigingen van alle streken’, en de ‘grote Processie-dag’ is geschrapt. Het pelgrimshuis Casa Nova krijgt aandacht met een nieuwe invulling. Daarin zijn: ‘een 40-tal kamertjes disponibel voor personen van welke richting ook, die ernstig kennis willen maken met het werk der H. Land-Stichting, of op de H. Land-Stichting enige tijd geestelijke rust willen genieten’. Met andere woorden, het ‘pelgrimshuis’ was geen pelgrimshuis meer in de enge zin van het woord, maar vooral een studie- en bezinningshuis, zowel voor katholieken als voor niet-katholieken.
- Het megalomane en daarmee onhaalbare bouwplan voor een grote basiliek werd door Stuyt aanzienlijk vereenvoudigd. In 1932 gaven de minister van Binnenlandse Zaken Charles Ruijs de Beerenbrouck en de bisschop, toestemming voor het aangepaste plan: in eerste instantie de aanleg van het fundament en de bouw van het atrium van de basiliek. Niet lang daarna werd het plan weer onderuitgehaald en werd in april 1933 besloten om zelfs het gerealiseerde Heilig Hartmonument weer te verwijderen. Na zeventien jaar werd deze locatie niet langer als de cultusplek van de bedevaart beschouwd, maar fungeerde voortaan slechts nog als beginpunt van rondleidingen. Hiermee werden Suijs' dromen getorpedeerd. Uitstel was afstel geworden; de HLS was niet slechts tijdelijk maar definitief beroofd van haar nationaal Heilig Hartbeeld en monument. Zonder cultusobject verdiende de HLS niet meer de kwalificatie van bedevaartsoord. Het hoogtepunt van de HLS als devotiepark in 1933 bleek achteraf tevens het keerpunt te zijn.
- Bij gelegenheid werd het grote complex nog een enkele keer ingezet als vervangende bedevaartplaats. Zo ging op 25 maart 1940 de processiebedevaart van Schijndel naar Hakendover vanwege de grenssluiting niet meer naar België maar naar de Heilig Land-Stichting. De gebedsintentie van de pelgrims luidde dan ook ‘Herstel van den Wereldvrede’.

Na WO II
- Vanaf 1948 stond er ook in de Pius-almanak geen vermelding meer van een nationaal monument, basilica, bedevaart, of bezoek van verenigingen van alle streken. ’t H. Land wordt niet meer getypeerd als streng-historisch, maar als populair-wetenschappelijk. De activiteiten van de HLS zijn dan samengebald in Casa Nova. Daar worden Bijbelcursussen gegeven en zijn er kamers beschikbaar voor wie lichamelijke of geestelijke rust zoekt, of zich wil verdiepen in het katholieke geloof. In de Cenakelkerk zetten de Kanunnikessen van het Heilig Graf de permanente aanbidding in de Cenakelkerk voort.
- Na het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) verminderde het bezoek aan de HLS drastisch. In 1965 kwamen er nog zo’n 75.000 bezoekers (waarvan ca. 15.000 uit Duitsland), in 1972 was dat aantal al bijna gehalveerd tot 38.000. Toch kreeg het park in de jaren zeventig en tachtig van de 20e eeuw nieuw elan als Bijbels Openluchtmuseum. Parallel aan de veranderingen in de samenleving verbreedde het museum de aandacht naar de drie Abrahamitische religies (Jodendom, Christendom, Islam). Het bezoekersaantal nam weer toe. 
- Na het jaar 2000 ontstond er een langdurig geschil tussen het museumbestuur en de bisschop van ’s-Hertogenbosch, Anton Hurkmans, in wiens ogen het Christendom te weinig aandacht kreeg. De uitspraak van de rechter viel uit in het voordeel van museumbestuur. Nog steeds parallel aan de veranderingen in de samenleving deed het museum in 2007 afstand van het predicaat ‘Bijbels’ om verder te gaan als ‘Museumpark Orientalis’, met aandacht voor nog meer (wereld) religies en geestelijke stromingen. In 2022 werd besloten om alweer een naamswijziging door te voeren, sindsdien heet het museum ‘Cultuurpark Heilig Land’. Het museum of park presenteert zich dan als een plaats waar je de pelgrim in jezelf kunt ontdekken: Het park is een eigentijds pelgrimsoord waar ruimte is voor reflectie en bezinning, een plek die ruimte biedt om stil te staan bij je zoektocht naar de betekenis van het leven.’

- Bij de Nijmeegse kunsthandelaar Rudolf Bless, bekend vanwege zijn winkel ‘Sier uw huis’, werden gretig HLS gerelateerde devotionalia afgenomen.

Archieven: Nijmegen KDC, persoonsarchief A.A. Suys; archief Orientalis; Nijmegen, Regionaal Archief Nijmegen, archief Heilig Land Stichting; archief A. Suys 1893-1941.
Literatuur: Arnold Suijs, Gedenkboek van den eersten Nederlandschen pelgrimstocht naar het Heilig Land (Amsterdam, 1908); Arnold Suijs, De H. Land-Stichting en de H. Hart-Basiliek (’s-Hertogenbosch, 1930); J.W., ‘De Heilig-Landstichting. Openluchtmuseum – bedevaartplaats – kerkhof of panopticum?’, in: Het Parool, 28 maart 1955, p. 11; Ida de Witte, ‘De Heilig Land Stichting’, in: Numaga 33 (1986) p. 38-44; Theo vanOeffelt (red.), De kerk van de Heilig Land Stichting. De Cenakelkerk 1911-2011 (Berg en Dal, 2010); Paulina de Nijs & Jan Barendsen, ‘Van Heilig Land Stichting tot Bijbels Openluchtmuseum’, in: Klaas Bouwer e.a., Van Heilig Woud tot Heilig Land. De geschiedenis van Heilig Landstichting en omgeving (Utrecht, 2000) p. 81-112, 225-226; DirkJanssen & Klaas Bouwer, ‘Van “De Ploeg” tot Heilig Landstichting’, in: Klaas Bouwer e.a., Van Heilig Woud tot Heilig Land. De geschiedenis van Heilig Landstichting en omgeving (Utrecht, 2000) 63-80; Gerard Alofs, Jean Eyckeler en de Heilig-Land-Stichting. Onbegrepen gedrevenheiden nieuwe ideeën (Soesterberg, 2000) ; Jan de Hond, ‘Piet Gerrits en de Heilig Land Stichting’, in: Netherlands Yearbook fo History of Art / Nederlands Kunsthistorisch Jaarboek 53 (2002) p. 281-304; Jeroen Goudeau & Agnes van der Linden (red.), Jan Stuyt (1868-1934), een begenadigd en dienend architect (Nijmegen, 2011); Jan Willemsen, Het Heilige Land van Piet Gerrits. Kerkelijk kunstenaar in Palestina en Nederland (Nijmegen, 2014); Andreas Caspers, ‘den bouw van eene kerk met pastorie en klooster cum annexis. De ongemakkelijke samenwerking tussen Jan Stuyt en Jos Margry bij de totstandkoming van de Cenakelkerk en aanpalende gebouwen’, in: Goudeau & Van der Linden (red.), Jan Stuyt (1868-1934) p. 114-143; Jeroen Goudeau, Mariêtte Verhoeven & Wouter Weijers (red.), The Imagined and Real Jerusalem in Art and Architecture (Leiden, 2014); Fransje School, ‘Een vijfde evangelie. De Heilig Land Stichting bij Nijmegen’, in: Jan Jacobs, Lodewijk Winkeler & Albert van der Zeijden (red.), Aan plaatsen gehecht. Katholieke herinneringscultuur in Nederland (Nijmegen: Valkhof Pers, 2012) p. 748-765; Leo Ewals, ‘De Heilige Landstichting in ansichtkaarten’, in: Devotionalia 40 (2021) nr. 236, p. 116-128; Herwi Rikhof, Een schatkamer voor pelgrims. De Cenakelkerk van de Heilig Landstichting (Nijmegen, 2018); Van Orientalis naar cultuurpark Heilig Landstichting. Toekomstplan 2022-2026 (Heilig Land-Stichting, 2022); Walter Hamers, ‘Van Orientalis naar Cultuurpark Heilig Land. Bouwen aan een eigentijds huis van wijsheid’, in: Erik Borgman & Coban Menkveld (red.), Bouwen aan een huis van wijsheid. Reflecties op de universiteit vanuit katholiek perspectief (Baarn: Adveniat, 2023) 147-172; Charles M.A. Caspers, 'Christus doen kennen. De Heilig-Land-Stichting bij Nijmegen als gemankeerd bedevaartsoord', in: Trajecta 33,1/2 (2025) p. 42-87; Peter Jan Margry, 'Unbuilt Sanctuary Basilicas Unfulfilled Dreams for Dutch Pilgrimage Sites', in: Trajecta  33, 1/2 (2025) p.157-161.
- Tijdschrift: ’t H. land. Uitgave der Heilig-Land-Stichting, 19?? - 19??.
Websites: Site Orientalis.
Overige: Nijmegen KDC BiN-map Heilig Landstichting.