Ulvenhout, H. Hubertus

Gediskwalificeerd: ja
Cultusobject: H. Hubertus Open Street Maps
Datum: 4 november, later 3 november
Periode: 20e eeuw
Religieuze context: Christelijk
Locatie: Sint-Laurentiuskerk
Adres: Dorpstraat 42, 4851 CM Ulvenhout
Gemeente: Breda en Alphen-Chaam
Provincie: Noord-Brabant
Bisdom: Breda
Samenvatting:

Vanaf de jaren '70 tot tenminste 1983 vonden in Sint-Laurentiuskerk in Ulvenhout jagersmissen plaats, georganiseerd door de Stichting Hubertusviering. Deze bijeenkomsten waren traditioneel belangrijk voor jagers, maar ze zijn niet als bedevaart te kwalificeren en maar in beperkte mate als verering van de H. Hubertus.

Auteur: Bas van Bavel ; Geert Vink ; Marga Pauwels
Illustraties:
Topografie

- Ulvenhout viel tot en met 1941 onder de gemeente Ginneken en Bavel. In 1942 ging Ulvenhout over naar de nieuwgevormde gemeente Nieuw-Ginneken. Bij de gemeentelijke herindeling per 1 januari 1997 verviel deze gemeente weer. De bebouwde kom inclusief het centrum werd bij Breda gevoegd en het buitengebied ten zuiden van de A58 ging naar gemeente Alphen-Chaam. Om verwarring te voorkomen heet het laatstgenoemde deel van Ulvenhout Ulvenhout AC.
- De Sint-Laurentiuskerk in Ulvenhout is een neogotische kruiskerk uit 1904, ontworpen door architect C.F. van Hoof. De kerk heeft een zevenhoekige koorsluiting en in de kapel vijf grote gebrandschilderde ramen van atelier Nicolas in Roermond. Naast de kerk staat de pastorie. Beide panden hebben sinds 2001 de status van rijksmonument. De kerk is nu (2026) nog in gebruik als kerk, de pastorie is omgebouwd tot lunchroom.
- Galder is een dorp in de gemeente Alphen-Chaam. De Sint-Jacobskapel is een oude kapel in Galder, gewijd aan de Heilige Jacobus de Meerdere.

Cultusobject

- Voor de H. Hubertus zie: Alem, H. Hubertus.
- Volgens de legende werd Hubertus bekeerd tot het christendom toen hij tijdens een jacht op Goede Vrijdag een kruis zag verschijnen tussen het gewei van het hert waarop hij joeg. De H. Hubertus werd de patroon van de jagers en de beschermheilige tegen hondsdolheid. 

Verering

- De Stichting Hubertusviering, opgericht in 1972, organiseerde traditioneel elk jaar omstreeks eind oktober in de St.-Laurentiuskerk in Ulvenhout een jagersmis, na afloop gevolgd door de zegening van de jagers en hun paarden en honden. Vanwege de groeiende weerstand hield de stichting begin jaren '80 de viering op andere locaties. In 1982 vond de Hubertusviering plaats in de St.-Jacobskapel in Galder, een dorp in de nabijheid van Ulvenhout. Vanwege het tienjarig bestaan van de stichting keerde men in 1983 terug naar Ulvenhout. 
- Tijdens de jagersmissen brachten de jagers dieren (valken en jachthonden) mee en hielden ze zogenaamde "wildofferandes". De jagers offerden dode dieren (fazanten en konijnen) uit toewijding aan de H. Hubertus als beschermheilige van de jacht en tegen de hondsdolheid. Deze dieren waren speciaal voor het jachtfeest geschoten en werden vooraan in de kerk tentoongesteld. Na afloop werden ze via een soort loterijsysteem onder de aanwezige jagers verdeeld.  
- De Hubertusmissen en -zegeningen in de St.-Laurentiuskerk vonden plaats vanwege de bereidheid van de pastoor om de jagers hiervoor te ontvangen. Jagers en pastoor wensten de traditie in stand te houden. Voor andere deelnemers aan de mis leek het vooral een bijzonder schouwspel of juist een verwerpelijk gebruik. Vanaf 1979 voerden een groep van natuur- en dierenvrienden uit de regio, verenigd in of samen met de Werkgroep Stop Jacht en de Stichting Kritisch Faunabeheer gezamenlijk actie tegen het Hubertus Jachtfeest. Niet alleen de dierenbeschermingsgroepen maar ook het bisdom Breda bekeek de vieringen allengs kritischer. In 1982 verbood bisschop Ernst de jagers om in de mis bij hun Hubertus Jachtfeest nog langer levende of dode dieren te betrekken.
- De Stichting Hubertusviering beloofde aan het bisdom om geen dieren mee te nemen in de St.-Jacobskapel en daar geen wildofferandes te houden. Na afloop van de mis op zondag 30 oktober 1982 verklaarde een van de demonstranten dat hij met zekerheid had geconstateerd dat er toch dieren (valken en dood wild) de kapel binnengebracht waren. De voorzitter van de Hubertusviering, de heer P. Schneider, ontkende dit. In november 1982 verbood de bisschop van Breda, mgr. Ernst, de jagersmissen. 
- In 1983 trok bisschop Ernst het verbod dat hij het jaar daarvoor had uitgevaardigd, weer in. Er was geen bewijs gevonden voor de beschuldiging dat de jagers in 1982 gedode dieren de kapel binnen hadden gesmokkeld. Op 30 oktober 1983 zou de jagersmis in de St.-Laurentiuskerk in Ulvenhout gehouden worden.
- In de nacht van 29 op 30 oktober werden in de St.-Laurentiuskerk het altaar, de vloer voorin, talloze bloemstukken, zuilen en priesterkleding met bloed besmeurd. In een telefoontje aan het ANP eiste het (anonieme) dierenbevrijdingsfront de verantwoordelijkheid voor de actie op. Het was een protest tegen het neerknallen van dieren tijdens de jacht in het algemeen. Men had gekozen voor de kerk in Ulvenhout omdat daar de volgende ochtend de Hubertusviering moest plaatsvinden. Met behulp van mensen van de Stichting Hubertusviering, openbare werken en de vrijwillige brandweer van Nieuw-Ginneken werd de grote massa bloed verwijderd. Talloze kerkgangers spraken hun afschuw uit over de actie. 
- Op zondag 30 oktober 1983 vond in de St.-Laurentiuskerk in Ulvenhout de jagersmis plaats. De eucharistieviering werd opgeluisterd door jachthoorngroepen. Even voor het einde van de dienst arriveerden buiten de kerk jagers, paarden en jachthonden. Onder hoorngeschal werd de stoet ingezegend. Daarna was er een slipjacht in het Mastbos en vonden verscheidene activiteiten rondom het thema jacht plaats in Ulvenhout. 
- Van een serieuze Hubertusverering of -bedevaart is nooit sprake geweest. Ten eerste was er geen cultusobject en zelfs geen echte cultusplaats. Dat de St.-Laurentiuskerk in Ulvenhout werd gekozen voor de jagersmissen, was slechts het gevolg van de bereidheid van de plaatselijke pastoor om de jagers te ontvangen. Ten tweede stonden religieuze motieven hoogstwaarschijnlijk niet voorop voor degenen die van buiten de parochie naar de St.-Hubertusmissen kwamen. Voor de jagers vormden deze missen een podium om zich te presenteren en om een traditie in ere te houden. Voor de andere bezoekers waren de jagersmissen een kleurrijk schouwspel dat men wilde bekijken of een verwerpelijke provocatie die men wilde veroordelen.

Bronnen en literatuur

Literatuur: M.W.R. van Vollenhoven, St. Hubertus de patroon der jagers. Geschiedenis, legenden, gebruiken, folklore en gilden (Driebergen: W. Kraal & zn, 1937); 'Hubertusmis mag weer in Ulvenhout. "Er waren geen dode dieren in kerk" ', in: Algemeen Dagblad, 29-10-1983, p. 8; 'Kerk in Ulvenhout met bloed beklad. Actie dierenbevrijdingsfront tegen jacht', in: De Stem, 31-10-1983; 'Grote belangstelling voor Hubertusviering Ulvenhout', in: De Stem, 31-10-1983.
Websites:
https://nl.wikipedia.org/wiki/Sint-Laurentiuskerk_(Ulvenhout);
https://nl.wikipedia.org/wiki/Sint-Jacobskapel_(Galder)\.
Geraadpleegd 23 maart 2026.
Overige Bronnen: KDC BiN-diskw.-dossier Ulvenhout-Hubertus.

Laatste mutatie 25-03-2026
  naar het KDC, voor aanvullingen en commentaar.