Aalburg, O.L. Vrouw van Aalburg

Gediskwalificeerd: ja
Cultusobject: O.L. Vrouw van Aalburg Open Street Maps
Datum: Mariafeestdagen
Periode: 15e eeuw - eind 16e eeuw (tot aan de plaatselijke reformatie)
Religieuze context: Christelijk
Locatie: Parochiekerk
Adres: Maasdijk 57; toegang via Oude Kerkstraat 19a, 4261 BL Wijk en Aalburg
Gemeente: Altena
Provincie: Noord-Brabant
Bisdom: 's- Hertogenbosch
Samenvatting:

Het wonderdoende beeld van O.L. Vrouw van Aalburg lijkt door zijn vermaardheid een bedevaartcultus te hebben gekend, maar zekerheid hierover is er vooralsnog niet.

Auteur: Peter Jan Margry
Illustraties:
Topografie

- Er stond al een kerk in het jaar 1012 in Aalburg, gewijd aan de heilige Trudo, vanwege het patronaatsrecht dat in handen was van de Abdij van St. Truiden. In de 14e eeuw werd een nieuw gotisch schip met koor en toren gebouwd. 
- De kerk werd aan het einde van de 16e eeuw door de hervormden toegeëigend en in 1610 werd een eerste predikant benoemd. De kerk brandde in 1630 uit, werd herbouwd en bleef als Nederlands Hervormde kerk tot vandaag de dag bestaan.

Cultusobject

- Het betreft een 14e-eeuws houten Mariabeeld dat miraculeus ('miraculeus Marienbeeld') werd genoemd.

Verering

- Er bestaan twee historische verklaringen over de Maria van Aalburg. Daarin wordt  de vermaardheid van het beeld vanwege miraculeuze genezingen bevestigd. Ze bieden echter geen duidelijkheid over bedevaarten naar Aalburg, al doet het gegeven van die 'vermaardheid', dat een regionale bekendheid impliceert, dat wel sterk vermoeden.
- In de eerste verklaring van 10 juni 1657, opgemaakt door een pater Wouter Gorisse van de abdij Tongerlo, zegt Geertje Ariens dat zijn zo'n veertig jaar geleden, omstreeks 1617 dus, van twee inwoners van Aalburg een miraculeus Mariabeeld uit de kerk van Aalburg in huis genomen om te verstoppen, vanwege de reformatorische onlusten en beeldenstorming van de Aalburgse kerk. Het beeld was door haar vader, Carel de Wael, de Beenhakker, uit de kerk gered. Het beeld gaf zij later aan juffrouw Hildegondis van Ypelaar, in wiens bezit het dan in 1657 nog steeds is. Het beeldje stond ter verering in de huiskapel van haar woning in de Putterstraat 4 (huis De Olifant) in Heusden. De Ypelaars waren rentmeester over de goederen van de abdij Sint Truiden in het Land van Heusden. De paters sliepen geregeld in dat huis en vermoedelijk heeft pater Gorisse een keer de origine van het Mariabeeld in Heusden hebben willen vastleggen. Dat werd met name belangrijk gevonden voor miraculeuze Mariabeelden, die mogelijk doel van bedevaarten waren. Men probeerde in de reformatietijd de eerdere middeleeuws-katholieke verhoudingen wat dat betreft ook goed vast te leggen.
- Een half jaar later dient een jezuïet, Martinus Moreels, zich in Heusden aan en legt in een tweede verklaring de Mariale situatie nog iets beter op schrift vast. Hij voert zichzelf als getuige op omdat hij uit de mond van Margaretha Adriana, de hierboven genoemd Geertje Ariens, in Heusden, had vernomen dat voor de beeldenstormerij in Heusden het betreffende beeld al in de regio vermaard was. Toen de zuster van Geertje, Glasin Adriani, op sterven lag, had men het beeld bij haar bed gezet en toen had Moreels gevraagd wat dat voor een Mariabeeld was, waarop werd geantwoord dat het een miraculeus beeld was en vanwege verscheidene mirakelen vermaard. Het achtergrond van het beeld kon hiermee worden bevestigd. Het beeld werd aan het einde van de 16e eeuw, toen de kerk door de protestanten werd overgenomen, op tijd door Carel de Wael, bijgenaamd de Beenhakker, uit de kerk gehaald. Hij gaf het aan zijn dochter Anna in Heusden in bewaring. Toen Anna uit Heusden wegging heeft zij het beeld  aan mej. Ypelaar gegeven. Nadat het bij haar vele jaren opgeborgen was geweest, werd het van 1657 tot 1685 weer in de semi-openbaarheid gebracht door het in de huiskapel van de familie een plaats ter verering te geven.
- Het vervolg van de cultus rond dit beeldje is te vinden onder Heusden, O.L. Vrouw.

Bronnen en literatuur

Archieven: Streekarchief Land van Heusden en Altena, verklaringen uit 1657.
Literatuur: Hans van Eeden, Maria van Heusden. Tegen de stroom in (Heusden: Brandarispers, 2008).
Overige Bronnen: Nijmegen KDC BiN-diskw.-dossier Aalburg.

Laatste mutatie 29-01-2026
  naar het KDC, voor aanvullingen en commentaar.